Gizakiaren ikuspegia: Darwinen eboluzioa eta Marxen soziologia

Darwin: Gizakia ikuspegi biologikotik

Espezieen eboluzioak landare- edo animalia-espezieak hartu zituen abiapuntutzat. Habitateko baldintzetara ondoen egokitzen direnek biziraungo dute. Darwinen teoriak azalpen transzendentistak eta erlijiozko oinarrizko bi printzipio hautsi zituen:

• Giza espeziea ez da Lurrean espontaneoki agertu. Gainera, ez da izaki aldaezin bat, aurretik egon diren izakien eboluzioa baizik.
• Ez du inolako zentzurik gizakien eta gainerako animalien artean erabateko bereizketa dagoela pentsatzeak.

Marx: Gizakia ikuspegi soziologikotik

Karl Marx gizartearen mekanismoak azaltzen saiatu zen, eta saiakera horren ondorioa da proposatu zuen gizakiaren ikuskera. Marxek gizakiaren berezko babesgabetasuna hartu zuen abiapuntutzat. Gizakiak besteekin bizitzeko premia du, lanaren bidez natura aldatzeko eta, horrela, biziraupena bermatzeko. Lana da gizartea edo gizatasuna eratzen duen faktorea.

Alienazioa eta ekoizpen kapitalista

XIX. mendean, teknikoki garatuta zeuden gizarteen eredu europarra ekoizpen kapitalistaren menpe zegoen, eta horrek alienazio progresiboa eta hedakorra eragin zuen. Gizakiek, premia larria dutenez, derrigorrez egin behar dute lan eta, azkenean, langileak ere merkatuko salgai bihurtzen dira. Ondorioz, langileen gizatasun bera gauza bilakatzen da.

Alienazio prozesuaren bidez, gizabanako edo gizatalde batek bere izateko modua aldatzen du eta berezkoa ez duen beste izateko modu zorrotz bat hartzen du. Marxek adierazi zuenez, alienazioa erlijiozkoa, politikoa edo ekonomikoa izan daiteke; horren ondorioz, gizakiak zenbait sinesmenen, legeen eta lanaren morroi bilakatzen dira.

Desberdintasun sozialak eta kontzientzia

Pertsonen artean desberdintasun ekonomikoak daude; desberdintasun sozialak ere badaude, gero eta handiagoa da burgesen aberastasunaren eta langileen pobreziaren arteko aldea. Kontraesan horiek krisi-prozesu ziklikoak eragingo dituzte.

Proposamen sozial eta politikoen balioa alde batera utzita, Marxen teoriak alderdi antropologiko bat ere bazuen; norbanakoaren kontzientzia azaldu zuen. Ez zegoen ados filosofia tradizionalaren ikuspegi arrazionalistarekin, eta uste zuen gizabanakoaren kontzientzia ez dela giza ekintzaren kausa. Gure identitate pertsonala sinesmen sozialen araberakoa da, eta sinesmenak gure harreman ekonomikoen baldintza jakinetatik sortzen dira. Norbanakoaren kontzientzia existentziaren baldintza materialen ondorio da.