Glosario de Arte: Conceptos Básicos, Estilos y Elementos Arquitectónicos

Introdución e Conceptos Básicos

Nesta sección atopamos os elementos esenciais que definen a estrutura e a linguaxe visual:

Altorrelevo: relevo no que as figuras sobresaen do plano máis da metade do seu volume.

Baixorrelevo: relevo no que as figuras sobresaen menos da metade do seu volume.

Base: parte inferior dunha columna ou elemento arquitectónico sobre a que descansa o fuste.

Clave dun arco: dova central e superior dun arco que pecha a súa estrutura e transmite as presións.

Cúpula: cuberta de planta circular, cadrada ou poligonal, xeralmente de forma semiesférica.

Dova: cada unha das pezas en forma de cuña que forman un arco.

Escultura de volume redondo (exenta): obra esculpida que pode verse desde todos os ángulos ao non estar pegada a un plano.

Estatua ecuestre: escultura que representa unha persoa montada a cabalo.

Estilo: conxunto de trazos formais que caracterizan a produción artística dunha época ou autor.

Fuste: parte da columna situada entre a base e o capitel.

Iconografía: disciplina que estuda a orixe e a formación das imaxes e o seu significado simbólico.

Imposta: saledizo que separa o pe dereito do arco e sobre o que este se asenta.

Pilar: elemento de sostén vertical de sección cadrada ou poligonal.

Pilastra: pilar engadido a un muro ou acaroado a el.

Arte Clásica (Grecia e Roma)

Arco de medio punto: arco de forma semicircular que ten un só centro.

Arquitrabe: parte inferior do entaboamento que descansa directamente sobre as columnas.

Bóveda de canón: cuberta xerada polo desprazamento dun arco de medio punto ao longo dun eixe lonxitudinal.

Canon: regra de proporcións ideais do corpo humano ou da arquitectura.

Capitel: elemento superior da columna. En Grecia existen o dórico (sinxelo), o xónico (con volutas) e o corintio (con follas de acanto). O composto é a mestura romana do xónico e o corintio.

Contraposto: disposición da figura humana que rompe a frontalidade ao relaxar unha perna e inclinar a cadeira.

Cornixa: parte superior saínte do entaboamento.

Curva praxiteliana: forma en "S" moi suave que o escultor Praxíteles daba ás súas figuras.

Entaboamento: conxunto de pezas (arquitrabe, friso e cornixa) que descansan sobre as columnas.

Éntase: lixeiro ensanchamento do fuste dunha columna para corrixir ilusións ópticas.

Estatua-columna: figura humana esculpida que exerce a función de soporte arquitectónico.

Friso: parte intermedia do entaboamento, decorada con relevos ou lisa.

Métopa: espazo cuadrangular, a miúdo decorado, situado entre dous tríglifos no friso dórico.

Técnica de panos mollados: escultura onde a roupa se pega ao corpo revelando a anatomía.

Timpano: espazo triangular dun fronțón ou espazo delimitado polas arquivoltas e o dintel dunha portada.

Tríglifo: elemento decorativo do friso dórico con tres fendas verticais.

Arte Altomedieval (Paleocristiá, Bizantina e Prerrománica)

Ábsida: espazo semicircular ou poligonal que remata a cabeceira dunha igrexa.

Arco de faixa (fai xón): arco que reforza a bóveda transversalmente.

Arco de ferradura: arco que ten unha curva superior de máis dunha circunferencia.

Arco formeiro: arco paralelo ao eixe lonxitudinal da nave dunha igrexa.

Arco peraltado: arco cuxa altura é maior que a metade da súa luz.

Perspectiva xerárquica: representación onde o tamaño das figuras depende da súa importancia social ou relixiosa.

Planta central: planta arquitectónica organizada arredor dun punto central (cadrada ou circular).

Planta basilical: planta lonxitudinal rectangular dividida en naves por columnas.

Planta de cruz grega: planta con catro brazos de igual lonxitude que se cruzan no centro.

Presbiterio: espazo que rodea o altar maior e que está reservado ao clero.

Bóveda de aresta: formada pola intersección de dúas bóvedas de canón que se cruzan perpendicularmente.

Contraforte: reforzo vertical no exterior dun muro para resistir os empuxes da bóveda.

Tribuna: galería sobre as naves laterais aberta á nave central.

Trompa: pequena bóveda semicircular que permite pasar dunha planta cadrada a unha octogonal para sosterer unha cúpula.

Nártice: pórtico situado á entrada das basílicas paleocristiás.

Arte Pleno e Baixomedieval (Románica e Gótica)

Arcobotante: arco exterior que transmite o empuxe da bóveda cara ao estribo exterior.

Arco apuntado (ogival): arco formado por dous segmentos de curva que se cortan nun ángulo agudo superior.

Arco rebaixado: arco cuxa altura é menor que a metade da súa luz.

Deambulatorio (xirola): corredor que rodea o altar maior por detrás, para permitir o paso dos peregrinos.

Ménsula: elemento que sobresae dun muro e serve de soporte a outro.

Parteluz: columna ou elemento vertical que divide o oco dunha porta ou ventá en dous.

Arquivolta: cada un dos arcos concéntricos que forman unha portada.

Bóveda de cruzaría

Bóveda de cruzaría: cuberta formada polo cruzamento de dous arcos apuntados ou nervios.

Ciborio: torre de planta cadrada ou octogonal que se eleva sobre o cruceiro.

Claroscuro: uso de contrastes fortes entre volumes iluminados e sombras.

Planta de cruz latina: planta onde o brazo maior (nave) é máis longo que o brazo transversal (transepto).

Rosetón: ventá circular decorada con vidreiras e tracería.

Triforio: galería estreita situada sobre as naves laterais, debaixo do clerestorio.

Arte Moderna (Renacemento e Barroco)

Aparello almofadado: sistema de pedras cos bordos rebaixados para resaltar as unións.

Bodegón (natureza morta): obra que representa obxectos inanimados, animais mortos ou froitas.

Cadro de xénero: escena que representa a vida cotiá.

Columna salomónica: columna con fuste de forma helicoidal ou espiral.

Esfumado (sfumato): técnica de Leonardo da Vinci que difumina as liñas para crear unha atmosfera vaporosa.

Liña serpentinata: disposición da figura humana en forma de espiral, típica do manierismo.

Perspectiva aérea: representación da profundidade mediante a degradación de tons e o desenfoque da luz.

Perspectiva lineal: sistema matemático para representar o espazo tridimensional sobre unha superficie plana mediante un punto de fuga.

Retrato: representación da fisionomía e personalidade dunha persoa.

Arte Contemporánea e Cadro de Historia

Cadro de historia: pintura que representa feitos históricos importantes, mitolóxicos ou relixiosos cunha finalidade moralizante.

Cor complementaria: cor que se atopa oposta a outra no círculo cromático; a súa combinación produce o máximo contraste.