Główne Nurty Psychologii, Mechanizmy Obronne i Eksperymenty Badawcze

1. Nurty w psychologii

• Psychologia klasyczna (strukturalizm) – Wilhelm Wundt, Edward Titchener – koniec XIX wieku (1879 r.) – struktura świadomości i proste elementy psychiczne – introspekcja.
• Psychologia klasyczna (funkcjonalizm) – William James – koniec XIX wieku – funkcje świadomości i adaptacja do środowiska – obserwacja zachowania, introspekcja.
• Behawioryzm – John Watson, B.F. Skinner, Ivan Pavlov – początek XX wieku (1913 r.) – obserwowalne zachowanie (bodziec-reakcja) – eksperyment laboratoryjny, warunkowanie.
• Psychologia postaci Gestalt – Max Wertheimer, Wolfgang Köhler, Kurt Koffka – początek XX wieku – całościowe postrzeganie rzeczywistości i percepcja – eksperymenty nad percepcją, fenomenologia.
• Psychoanaliza – Zygmunt Freud, Anna Freud, C. G. Jung, A. Adler – początek XX wieku – nieświadomość – analiza marzeń sennych, swobodne skojarzenia, przejęzyczenia.
• Psychologia humanistyczna – Abraham Maslow, Carl Rogers – połowa XX wieku – zdrowa osobowość i dążenie do samorealizacji – terapia skoncentrowana na kliencie, podejście fenomenologiczne.

2. Modele ludzkiej natury w psychologii

• Behawioralna: Człowiek-plastelina. Kształtują cię tylko kary i nagrody ze środowiska.
• Poznawcza: Człowiek-komputer. Przetwarzasz i interpretujesz informacje ze świata.
• Psychoanalityczna: Człowiek-wulkan. Konflikt trzech warstw:
  • Id: Dziki popęd, chcę już! (Zasada przyjemności).
  • Ego: Ty, mediator (Zasada realizmu).
  • Superego: Wewnętrzny policjant/moralność.
• Humanistyczna: Człowiek-żołądek. Masz w sobie potencjał, potrzebujesz tylko akceptacji.

3. Mechanizmy obronne ego

• Wyparcie: Całkowite zapomnienie o traumie (zepchnięcie do podświadomości).
• Zaprzeczanie: Udawanie, że fakt nie istnieje (np. „te złe wyniki badań to pomyłka”).
• Projekcja: Przypisywanie swoich wad innym (np. ja chcę zdradzić -> oskarżam żonę o zdradę).
• Racjonalizacja: Mądre usprawiedliwianie głupich czynów:
  • Kwaśne winogrona: Nie dostałem tego, więc wmawiam sobie, że i tak było słabe.
  • Słodkie cytryny: Kupiłem gówno, ale wmawiam sobie, że jest super.
• Sublimacja: Przerobienie złego popędu na coś społecznie dobrego (agresja -> boks).
• Regresja: Płacz i pozycja embrionalna u dorosłego w ciężkim stresie.

4. Metody badawcze w psychologii

• Eksperyment: Ty zmieniasz jedną rzecz (zmienną) i mierzysz efekt w kontrolowanych warunkach.
• Obserwacja: Podglądanie ludzi/zwierząt bez wtrącania się w ich zachowanie.
• Wywiad: Bezpośrednia rozmowa twarzą w twarz.
• Testy: Kwestionariusze z pytaniami dające wynik liczbowy (np. poziom introwersji).

5. Słynne eksperymenty psychologiczne

• Milgram (Posłuszeństwo): Badani na rozkaz naukowca w fartuchu razili „ucznia” prądem za błędy – aż 65% z nich zaaplikowało maksymalną, śmiertelną dawkę 450V. Dowodzi skrajnego, ślepego posłuszeństwa wobec legalnego autorytetu i zrzucenia z siebie odpowiedzialności (stan agentatywny).
• Zimbardo (Więzienny): Studentów podzielono losowo na strażników i więźniów w sztucznym więzieniu; badanie przerwano po 6 dniach przez brutalny sadyzm strażników i załamania więźniów. Udowodnił, że sytuacja i rola społeczna całkowicie niszczą indywidualną moralność człowieka (Efekt Lucyfera).
• Asch (Konformizm): Badani mieli wskazać równe linie, ale podstawieni ludzie przed nimi celowo podawali rażąco błędny wynik. Aż 75% prawdziwych uczestników przynajmniej raz uległo presji otoczenia i powtórzyło kłamstwo grupy, zaprzeczając własnym zmysłom z lęku przed odrzuceniem.

6. Procesy psychiczne i uczenie się

• Adaptacja sensoryczna: Przestajesz czuć zapach swoich perfum (mózg wygasza stały bodziec).
• Transdukcja: Zamiana bodźca fizycznego (światło) na prąd elektryczny dla mózgu.
• Pamięć: Sensoryczna (ułamek sekundy) -> Krótkotrwała (20-30 sek) -> Długotrwała (wieczna).
• Uczenie się:
  • Warunkowanie klasyczne (Pawłow): Kojarzenie bodźców (Dzwonek + Jedzenie = Ślinienie na sam dzwonek).
  • Warunkowanie instrumentalne (Skinner): Działanie -> Konsekwencja (Nagroda wzmacnia zachowanie, kara je osłabia).