Greziar eta Latindar Literatura: Mitologia eta Errenazimentua

Greziar Mitologia eta Literatura Klasikoa

1. Mitologiaren eragina Greziako literaturan

Mitologiak eragin handia izan du Greziako literaturan. Greziar mitologiako jainko-jainkosa batzuek izen desberdinak hartu zituzten kultura latindarrean. Antzinako literaturak fenomeno naturalak eta iraganeko gertaerak azaltzen zituen. Gero, ordea, filosofiak eta historiak hartu zuten eginkizun hori; baina mitoek, hau da, aspaldiko gertaeren kontaketa fantastikoek, bizirik iraun zuten.

2. Poesia epikoa: Jatorria eta zabalkundea

Greziako nobleek gogoko zuten arbasoen guduak eta ekintza miragarriak entzutea eta beren burua bertan islatua ikustea. Poeta ibiltariek, "rapsodoek" edo "aedoek", konposatutakoa errezitatzen zuten.

3. Homero: Iliada eta Odisea

Homeroren bi poema handiak hauek dira:

• Iliada: Troiako Gerraren gertaera bat kontatzen du: gerragiroa, heroien adorea eta giza pasioen indarra.
• Odisea: Ulisesek bere herrialdera itzultzean izandako bidaia kontatzen du, Troiatik Itakara (testuan Italiara gisa aipatua).

4. Greziar tragedia eta katarsia

Tragedia grekoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Amaiera zorigaiztokoa: Tonuaren eta estiloaren aldetik, tragedia jasoa eta solemnea da.
• Pertsonaia gorenak: Mitologiako pertsonaien bidez giza pasioak adierazten dira.
• Katarsia: Barruan duzun amorru edo tentsio guztia kanpora botatzea da, eta horren ondorioz sentitzen den lasaitasuna eta garbitasuna.

Poesia Latindarra eta Ovidioren Metamorfosiak

1. Latindar poeta handiak eta euren obrak

• Virgilio: Bukolikak, Georgikak eta Eneida.
• Horazio: Odak eta Epistolak.
• Ovidio: Metamorfosiak.

2. Ovidioren "Metamorfosiak" lana

Lanak 250 mitologia-narrazio baino gehiago ditu, munduaren sorreratik Julio Zesarren arima izar bihurtu artekoak. Bertan, jainkoek helburu desberdinak lortzeko egiten dituzten aldaketa fisikoak deskribatzen dira. Pertsonaia mitiko ezagun batzuk hauek dira:

• Apolo: Olinpiar jainko nagusia.
• Diana: Ehizaren jainkosa.
• Herkules: Indartsua izateagatik ospetsua.
• Junon: Ezkontzaren jainkosa.
• Jupiter: Zeruaren jainkoa.

Odisea eta Euskal Mitologia

1. Ulises eta Polifemo: Ziklopeen pasartea

Ulises da protagonista. Ziklopeen uhartera iristean, koba batean sartu eta jan-edanean hasi ziren. Koba hori Polifemo ziklope ospetsuaren etxea zen. Ziklopeak kanpotarrak koban itxi zituen, eta Ulisesek ihes egiteko plan bat burutu behar izan zuen. Pasarte honek Tartalorekin du parekotasuna Euskal Herriko mitologian.

2. Euskal Herriko jainkosa nagusia: Mari

Anbotoko Mari da jainkosa nagusia. Mendian bizi da eta hainbat itxurarekin agertzen da: soineko gorriarekin, ile hori luzearekin edota ahate-hankekin.

Errenazimentua, Klasizismoa eta Humanismoa

1. Errenazimentuaren jatorria eta klasizismoa

XIV. mendean hasi eta Italiatik Europa osora hedatu zen mugimendu soziokulturala da. Literatura eta arte eredu klasikoetara (Greziako eta Latindar ereduetara) jotzen du. Klasizismoa eredu klasiko horietara itzultzean datza.

2. Errenazimentuak ekarritako aldaketak

• Politikan eta gizartean: Burgesia sortzen da; familia-jatorria baino, gaitasun ekonomikoa hartzen da aintzat.
• Ekonomian: Merkatu-gizartea jaiotzen ari da.
• Zientzian: Aurkikuntza handiak: teleskopioa (Kepler), errotazio-mugimendua (Galileo) eta inprenta (Gutenberg).
• Kulturan: Norbanakoak garrantzia hartzen du.
• Literaturan: Poesian forma-aldaketak datoz; prosan zaldun-nobelak, artzain-nobelak eta nobela pikareskoak agertzen dira; eta antzerki modernoaren oinarriak ezartzen dira.

3. Humanismoaren ezaugarri nagusiak

• Klasikoen berpiztea: Antzinako tradizio grekolatindarreko gaiak, generoak eta formak lantzen dira.
• Antropozentrismoa: Gizakiak hartzen du lehen Jainkoak zuen lekua. Kulturaren eragileak ez dira elizgizonak, gizakiak baizik.
• Natura: Naturarekiko erakarpen handia sentitzen dute.
• Hizkuntzak: Nazio bakoitzeko hizkuntzen suspertzea ematen da.

4. Commedia dell'arte

Antzerki errenazentista mota bat da. Mozorro baten bidez identifikatzen diren pertsonaia finkoak ditu, eta maitasun zein intrigazko pieza txikiak antzezten dituzte.