Haurrentzako ipuinen historia eta bilakaera adinaren arabera

Nola sortu ziren haurrentzako ipuinak?

Lehenengo ipuinak Ilustrazioaren garaikoak dira, Jean-Jacques Rousseauk haurtzaroaren garrantzia defendatu zuenekoak. "Haurrak haur gisa bizi behar du, ez heldu txiki gisa", adierazi zuen filosofo frantziarrak. Oinarrizkoa zen haurrek irakurtzeko, entzuteko eta gozatzeko obra propioak edukitzea, baita obra horiek haurraren munduan oinarrituta sortzea ere.

Jacob eta Wilhelm Grimm anaien lanak ipuin herrikoiak aberastu zituen batez ere. Ahozko narrazioetan bilatu zituzten kontakizun asko eta, ondoren, haur-ipuinak liburu batean bildu zituzten.

Ipuinaren garrantzia eta bitartekaritza

Ipuin bat irakurri beharrean kontatzen bada, bere edukia hobeto egokitzen da haurraren errealitatera, haien egoerara, gaitasunera eta lexikora. Modu autonomoan irakurtzen hasi aurreko fasetzat jo daiteke. Etapa honetan, bitartekoa pertsona heldua izango da, eta bitartekotza-lan horrek balio oso garrantzitsua du. Helduaren ahotsa eta hurbiltasuna ezin dira ordezkatu, giro goxoa eta amultsua transmititzen diotelako haurrari.

Adinaren araberako ipuinak

Jakiteko ipuinak egokiak diren ala ez, adinaren arabera sailkatu behar dira. Argitalpen berriek adinaren araberako gomendioa izan ohi dute, eta ipuinak biltzen dituzten liburuki edo argitalpenek ere adinei buruzko aurkibideak izaten dituzte. Adin bakoitzerako ezaugarri hauek dituzte:

• 0-3 urte bitartean: Haurrak ipuina entzunez gozatuko du, baina irudiekin estimulatuko da. Irudien bidez ulertuko du eta bere ingurunearekin erlazionatuko du. Argumentuak oso errazak izan behar du; gaiak ez du haurraren errealitatetik apartekoa izan behar. Material gogorrekoak izan behar dira (plastikoa, ehuna edo kartoi mehea), haurra ehundura ezberdinetara ohitzeko.
• 3-5 urte bitartean: Eguneroko bizitzarekin zerikusia duten istorioak kontatzen jarraituko dugu, baina gai fantastikoagoak edo fikziozkoak ere erabiltzen dira. Animaliei buruzko ipuinak oso baliagarriak dira, eta geroago printzesak, erraldoiak... Alderdi ludikoa nahiz hezigarria bultzatzeko, garrantzitsua da haurrak ipuinean parte hartzea: errepikatzen, hitz-jokoak egiten, eta abar. Irudiek garrantzia gutxiago izango dute.
• 5 urtetik aurrera: Fantasia, sormena eta irudimena dira haurraren gotorlekuak. Argumentuak eta gaiak konplexuagoak izan daitezke. Aldi honen amaieran, haurrak gai izango dira ipuinak laguntzarik gabe begiratzeko. Irudia garrantzitsua izango da oraindik, baina pixkanaka irudirik gabeko ipuin-kontaketetara ohituko dira.