Historia Starożytnego Rzymu: Od Powstania do Upadku Cesarstwa

1. Początki Rzymu

• Legenda: Bliźniacy Romulus i Remus wychowani przez wilczycę.
• Data: 753 r. p.n.e.
• Lokalizacja: Rzym powstał nad rzeką Tyber, co zapewniało doskonałe warunki handlowe i obronne.

Okres królewski

• Rządy 7 królów (część pochodzenia etruskiego).
• Ostatni król: Tarkwiniusz Pyszny.
• Rozwój: budowa dróg, murów oraz kanalizacji (np. Cloaca Maxima), rozwój religii i instytucji państwowych.

Powstanie republiki (509 r. p.n.e.)

• Obalenie króla i przekazanie władzy w ręce obywateli.

Ustrój republiki

• Konsulowie (2): najwyższa władza wykonawcza.
• Senat: najważniejszy organ doradczy (faktycznie sprawujący rządy).
• Zgromadzenia ludowe: uchwalały prawa.

Walki społeczne

• Plebejusze walczą o swoje prawa:
  • Ustanowienie trybuna ludowego (prawo weta).
  • Wydanie XII tablic (pierwsze spisane prawo).

2. Podboje Rzymu na Półwyspie Apenińskim

Etapy podbojów

• V–III w. p.n.e. – stopniowe podporządkowanie Italii.

Główni przeciwnicy

• Etruskowie (północ), Samnici (środek), Grecy (południe).

Wojny z Pyrrusem

• Pyrrus wspierał Greków; wygrywał bitwy, ale ogromnym kosztem, co dało początek terminowi „pyrrusowe zwycięstwo”.

Dlaczego Rzym wygrał?

• Dobra organizacja armii (legiony).
• Polityka wobec podbitych: nadawanie obywatelstwa i zawieranie sojuszy.

3. Podboje poza Italią – republika

Wojny punickie (z Kartaginą)

• I wojna (264–241 p.n.e.): walka o Sycylię, Rzym tworzy flotę.
• II wojna (218–201 p.n.e.): Hannibal przechodzi przez Alpy ze słoniami; wielkie zwycięstwa (np. pod Kannami), ale ostateczna klęska Kartaginy.
• III wojna (149–146 p.n.e.): całkowite zniszczenie Kartaginy.

Dalsze podboje

• Grecja (wpływ kultury greckiej na Rzym), Azja Mniejsza, Hiszpania, Galia (podboje Juliusza Cezara).

Skutki podbojów

• Ogromne bogactwo, rozwój niewolnictwa, powstanie wielkich majątków (latyfundia).
• Problemy społeczne: bezrobocie i bieda wśród plebejuszy.

4. Upadek republiki i pryncypat

Kryzys republiki

• Konflikty społeczne i polityczne.
• Nieudane reformy braci Tyberiusza i Gajusza Grakchów.

Wojny domowe

• Rywalizacja wodzów: Mariusz, Sulla, Juliusz Cezar.
• Juliusz Cezar zdobywa władzę jako dyktator, przeprowadza reformy, zamordowany w 44 r. p.n.e.

Pryncypat

• Władzę przejmuje Oktawian August (27 r. p.n.e. – początek cesarstwa).
• Cechy: cesarz posiada pełnię władzy, instytucje republikańskie istnieją tylko formalnie, okres pokoju – pax Romana.

5. Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego

Kryzys III wieku

• Wojny, najazdy, chaos polityczny i inflacja.

Reformy

• Dioklecjan: podział władzy (tetrarchia).
• Konstantyn Wielki: zalegalizował chrześcijaństwo i założył Konstantynopol.

Podział imperium (395 r.)

• Część zachodnia (Rzym) oraz wschodnia (Bizancjum).

Upadek (476 r.)

• Ostatni cesarz: Romulus Augustulus, obalony przez Odoakra.
• Przyczyny upadku: najazdy barbarzyńców, słaba armia, kryzys gospodarczy, korupcja i spadek znaczenia Rzymu.