Independentzia Gerra eta Liberalismoaren Hastapenak

Independentzia Gerra (1807-1813)

Gertaera Nagusiak Espainian

• 1807: Godoyk, Napoleonekin batera, Fontainebleauko Ituna sinatu zuen. Honek Frantziako armadari Espainiara sartzeko eta Portugalen aurka borrokatzeko baimena eman zion (Erresuma Batuaren aliatua baitzen).
• Fernando VII.a: Godoyren aurkako taldearen liderra izan zen. Fernandotarrak Karlos IV.aren semearen aldekoak ziren.
• 1808: Aranjuezeko Matxinada gertatu zen. Fernando VII.ak, soldadu, nekazari eta zerbitzarien laguntzaz, Karlos IV.aren abdikazioa eta Godoyren kargugabetzea lortu zituen.
• Napoleonen Inbasioa: Napoleonek Baionako Abdikazioak antolatu zituen, eta Josef Bonaparte Espainiako errege izendatu zuen.
• Espainiako gizarteak ez zuen errege berria onartu, eta Madrilen altxamendua hasi zen, Independentzia Gerra piztuz.
• 1813: Gasteizko eta San Martzialeko Guduetan porrot egin ondoren, Napoleonek Bidasoa zeharkatu eta Valençayko Ituna sinatu zuen. Fernando VII.ari koroa itzuli zitzaion.

Euskal Herrian izandako eragina

• Desberdintasun sozialak: Frantziarrak Euskal Herrian egon ziren bitartean, nekazaritza eta hirien arteko desberdintasunak areagotu ziren.
• Sektore erreformistak: Merkataritza burgesia Napoleonen aldaketen aldekoa izan zen, afrantsesatu egin zen eta Josef I.arekin harreman ona izan zuen.
• Herri xumea eta kleroa: Frantziar iraultzaileen aurka altxatu ziren, buruak berotu zituzten eta afrantsesatuen eta iraultzaileen kontra borrokatu ziren.
• Foru Agintariak: Ez zekiten zer egin egoera horren aurrean.
• 1810: Napoleonek Frantziako Inperioa hegoaldera zabaltzeko asmoa agertu zuen, Ebro ibaiaren inguruan muga berri bat ezartzeko.
• Okupatutako lurraldeetan gobernu militar berriak ezarri ziren: Katalunia, Aragoi, Nafarroa eta Bizkaia.
• Batzar Nagusiak eta Foru Aldundiak legez kanpo geratu ziren frantziarrek agindu zutenez.
• Nafarroako Erresistentzia: Gerra-giroa nabarmenagoa izan zen Euskal Herrian, bereziki Nafarroan, non gerrillak borrokan ari ziren. Frantziarrek ezin izan zuten beren boterea lurralde horretan finkatu.
• 1813: Gasteizko eta Irungo guduetan porrot egin ondoren, frantziarrek alde egin zuten, eta afrantsesatu eta erreformista gehienek ere lurraldea utzi zuten.

Liberalismoaren Hastapenak eta Erregeordetzak

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

• Maria Kristina, Fernando VII.aren alarguna, Isabel II.a txikia zenez, erreginaorde izendatu zuten.
• Liberalak bi taldetan banatu ziren:
  • Moderatuak: Koroaren botere handiaren aldekoak.
  • Progresistak: Erregearen boterea murriztu eta Gorteei ematearen aldekoak.
• Martínez de la Rosa (gobernu liberal moderatua, absolutismoaren aldekoa) eta Mendizabal (Ogasun ministroa, liberalen kausa indartuz) gobernura iritsi ziren.
• 1835: Toreno gobernuburu izendatu zuten, eta erlijiosoen ondasunen desamortizazioa hasi zen.
• 1836: La Granjako Altxamendua gertatu zen, eta 1837ko Konstituzioa (subiranotasun nazionala ezarriz) onartu zen.
• Moderatuak: Espartero lagunduta, 1839an gobernu moderatua osatu zen.
• 1840: Espartero erreginaorde izendatu zuten, eta Maria Kristinak alde egin behar izan zuen.