Indoeuroparrak eta Hizkuntza Erromanikoak: Egitura, Sailkapena eta Historia

Hizkuntzen egitura eta sailkapena

Egitura: Monosilabikoak: erroak ez dira inoiz aldatzen. Funtzioa jakiteko esaldiaren ordena ari behar da begiratu. Txinera adibide klasikoa da.

Eranskariak: erroak batetik bestera ondoan jarri, eta hizkera osatzen da, hitzak bat egin gabe. Finlandiera eta japoniera dira adibideak.

Malgukariak: erroa eta morfemak dituzte. Indoeuroparren hizkuntzak dira.

Genetika

Familiakasailkatu: elkarren antzekoak dira. Amahizkuntza beren kabuz dago. Metodo konparatiboa erabiltzen da.

Indoeuroparren hizkuntzak

Asia erdialdetik, Errusiako hegoaldera bizi zen herri nomadako batek hasiera batean hizkuntza bakarra hitz egiten zuen: protoindoeuropearra. Hemendik sortu ziren indoeuroparrak. 19. mendera arte, hipotesi bat zegoen: metodo horrekin gramatika osoan antzekoak zirela frogatu zutelako.

• Europa eta Asiako hizkuntzak morfologiko+sintaktikoak dira.
• Planetako hizkuntzak eta erdiak.
• Idazkera sortu baino lehenago.

Giuseppe Scaligero 16. mendean 4 taldetan sailkatu zituen hizkuntzak, jainkoaren hitzetan oinarrituta, eta ez zegoela lotura rik. Franz Bopp-ek 4 familien antzekotasunak zituen familia bat sortu zuen.

Indoeuroparren hizkuntza familiak

Hizkuntza italikoak: latina, erromaduen lazio eskualdeko dialektoa.

Helenikoak:

1. Mizeneko grezieraz (K.a. 1 mila)
2. Greziera klasikoa
3. Greziera arrunta
4. Greziera modernoa

Germaniar hizkuntzak: K.a. lehenengo 1000 urteetan eta Europako iparraldean. Ingelesa, suediera, daniera, norvegiera, islandiera; mendebaldean goi-alemana (Austria, Suitza, Alsazia), behe-alemana (flandesera, nederlanera); anglosaxoiera aurrekoa.

Zeltikoak: Europa osoan zabaldu ziren lehenak (K.a. 1. mila), Frantzian, Italian, Britainia Handian, Irlandan.

Indoirandarrak: hindia, persiera, K.a. 100 urtekoak (sanskritoa).

Baltoeslaviar hizkuntzak: letonia, lituania, baltikoa, eslaviar eskualdea Errusiaz.

Indoeuroparrak ez direnak

Europar hizkuntzak erromatarrak, Iritsi baino lehenago (Kaukaso?). Euskarak latinezko hitzak hartu eta eman zituen. Estoniera, hungariera, finlandiera eta turkiera.

Latinetik hizkuntza erromanikoetara

Latinetik sortutako hizkuntza guztiak erromanikoak dira.

• Iberiar penintsulan: gaztelania, galegoa, portugesa, katalana, baleariera.
• Europan: frantsesa, provantzala, italiera, errumaniera, sardiniera.

Latina, hizkuntza mahaia

Barbaroen inbasioak latina desagerrarazi zuen. Ez zegoen latinari buruzko akademiarik edo zentrorik, eta beste hizkuntzekin nahastu zen. Idatzizko aldea baino ez zen geratu, ahozkoa ez zen gordetzen. Gaztelaniaren lehen idatzizko dokumentua K.a. 8. mendekoa da (San Millan de la Cogolla, euskarazko lehen esaldiak).

Latina lingua franca

Komunikazio unibertsalerako hizkuntza bihurtu zen. 17. mendean beherakada handia izan zuen, baina zientifiko gisa bizirik jarraitu zuen.

Hizkuntza erromanikoen familia

Latina → gaztelania: gaztelako indar politiko eta militarragatik. Galego-portugesa, gaztelania, katalana.