Jolasaren Teoriak: Spencer, Montessori, Piaget eta Elkonin

Jolasaren Teoriak: Ikuspegi Klasikoak eta Modernoak

Herbert Spencerrek azaldu zuen jolasaren jatorria soberako energian dagoela. Haren arabera, pertsonok egunero energia kopuru bat dugu, eta hori, lehenik, oinarrizko beharrak asetzeko erabiltzen dugu. Haur eta gazteen kasuan, ez dutenez lan edo ardura handirik, energia horren zati bat sobran geratzen da, eta jolasaren bidez kanporatzen dute. Horregatik, Spencerrentzat jolasa ez da ikasteko prozesu bat, baizik eta gorputzak duen energia askatzeko modu bat.

Maria Montessoriren Ikuspegia

Maria Montessorik, ordea, jolasa beste modu batean ulertzen du. Haren ustez, haurrek ez dute jolasten soilik energia askatzeko; jolasa bera da haien ikasteko eta garatzeko bidea. Haurrak ingurua aztertuz eta esperimentatuz joaten dira ikasten; horregatik, garrantzitsua da askatasunez mugi daitezkeen eta ikasteko egokia den ingurune bat izatea.

Bien arteko desberdintasun nagusia da Spencerrek jolasa energia soberakinaren ondorio gisa ikusten duela, eta Montessorik, berriz, garapenerako eta ikaskuntzarako ezinbesteko jarduera gisa.

Piaget: Errealitatearekiko Elkarreragina

Piageten arabera, pertsonek hiru modu dituzte inguruko errealitatearekin elkarreragiteko:

1. Haurra kanpoko egoeretara egokitzen edo moldatzen saiatzen denean gertatzen da.
2. Aurrekoaren aurkako jokabideaz egiten da: haurrak bere gaitasunak erabiltzen ditu inguruneko baldintzak aldatzeko, bere desioen arabera. Errealitatea horrela tratatuz, haurrak bere eskemak eraikitzen ditu. Horretarako, egokitzapenak egin behar ditu etengabe, eta, horien ondorioz, jokatzeko jarraibideak berrantolatu behar ditu ingurunearen arabera.
3. Jokabide egokituen bidez egiten da, eta jokatzeko aurreko bi moduak orekan daude, integrazioan eta koordinazioan oinarrituta. Hau da, batzuetan haurrak ezarriko ditu bere desioak, baina beste batzuetan ingurunea gailenduko zaio haurrari.

Elkonin: Jolasaren Lau Garapen-Mailak

Elkoninek esperimentu bat prestatu zuen eta jolasean lau garapen-maila zeudela proposatu zuen. Maila hauek ez dagozkie adin absolutuei, lehenak eta bigarrenak (3-5 urte) eta hirugarrenak eta laugarrenak (5-7 urte) ezaugarri komunak baitituzte:

• Lehen maila:
  • Objektu jakin batzuen bidez jolaskideei zuzenduta egindako ekintzek osatzen dute jolasa.
  • Amak edo hezitzaileak seme-alabentzat edo haurrentzat egiten dituzten ekintzak dira.
  • Rol horiek betetzean, garrantzitsuena norbaiti jaten ematea da, ordena edozein izanik ere.
  • Ekintza horiek errealitateko rolek erabakitzen dituzte eta monotonoak nahiz errepikakorrak dira, ordena jakinik gabe.
• Bigarren maila:
  • Lehen mailan bezalaxe, objektuarekin egiten den ekintza da jolasaren funtsa, baina ekintza ludikoak bat etorri behar du ekintza errealarekin.
  • Haurrek zehazten dituzte rolak, eta rol jakin horri lotutako ekintzak eginez antzezten dute.
  • Ekintzak bizitza errealean ikusitako ordenan egin behar dira; ordena aldatzea ez da berez onartzen, baina, ordena hausten bada, ez dago aurkakotasun handirik.
• Hirugarren maila:
  • Rola interpretatzean eta dagozkion ekintzak egitean datza jolasa, baita gainerako partaideekiko harremanean ere.
  • Rolak ongi zehaztuta eta landuta daude, eta ekintzen logika nahiz izaera hartutako rolak zehazten ditu.
  • Ekintza gehiago eta antzerkiko hizkera agertzen dira.
• Laugarren maila:
  • Jolas honetan, haurrek beste ikuspegi batzuetako rolak hartzen dituzte.
  • Rolak argi eta garbi zehaztuta eta bereizita daude.
  • Hizkerak antzerkiko kutsu nabarmena dauka.
  • Ekintzek errealitateko ordena logikoari jarraitzen diote eta aldaketa asko egiten dituzte jatorrizko rolean.
  • Ekintzen logika eta arauak haustea ez da onartzen.