Kluczowe wydarzenia i przemiany XIX wieku w Europie i na świecie

Rozwój gospodarczy i rewolucja przemysłowa w XIX wieku

Wiek XIX to okres dynamicznych zmian, w których Wielka Brytania odgrywała rolę lidera najszybszego rozwoju.

Przyczyny dominacji brytyjskiej:

• Rewolucja przemysłowa i gwałtowny rozwój technologii.
• Posiadanie licznych kolonii stanowiących zaplecze surowcowe i rynki zbytu.
• Rozbudowana sieć kolei oraz napływ imigracji.
• Bogate zasoby surowców naturalnych.

Najważniejszym wynalazkiem epoki była maszyna parowa, która zrewolucjonizowała zarówno przemysł, jak i transport.

Europa po 1815 roku

Ład wiedeński i Święte Przymierze

Po kongresie wiedeńskim powstało Święte Przymierze, w skład którego weszły Rosja, Prusy i Austria. Jego głównym celem było utrzymanie istniejącego porządku politycznego oraz tłumienie wszelkich ruchów rewolucyjnych.

Wiosna Ludów

W 1848 roku Europę ogarnęła fala zrywów rewolucyjnych i narodowych znana jako Wiosna Ludów.

Zjednoczenie Niemiec

Kluczową postacią procesu zjednoczeniowego był Otto von Bismarck, znany jako „Żelazny Kanclerz”, który realizował politykę opartą na haśle „krew i żelazo”.

Koncepcje zjednoczenia:

• Małe Niemcy: zjednoczenie pod przewodnictwem Prus, bez udziału Austrii.
• Duże Niemcy: zjednoczenie obejmujące również Austrię.

Kluczowe etapy i bitwy:

• Wojna z Danią: o Szlezwik i Holsztyn (pierwszy etap zjednoczenia).
• Bitwa pod Sadową (1866): zwycięstwo Prus nad Austrią, co wykluczyło Austrię z procesu jednoczenia Niemiec.
• Bitwa pod Sedanem (1870): klęska Francji, Napoleon III dostał się do niewoli.

Cesarstwo Niemieckie (II Rzesza) zostało proklamowane w Wersalu w 1871 roku, a pierwszym cesarzem został Wilhelm I. Warto dodać, że Bismarck posiadał liczne majątki na Pomorzu, m.in. w Warcino.

Zjednoczenie Włoch

Proces jednoczenia Włoch odbywał się pod przewodnictwem Królestwa Piemontu.

• Wiktor Emanuel II: został pierwszym królem zjednoczonych Włoch.
• Giuseppe Garibaldi: legendarny rewolucjonista, który opanował południe Włoch.
• Rzym: został dołączony do państwa w 1870 roku, po wycofaniu się garnizonu francuskiego.

Społeczeństwo i ideologie

Prawa kobiet

Walkę o prawa wyborcze kobiet prowadziły sufrażystki. W Polsce kobiety uzyskały pełne prawa wyborcze w 1918 roku.

Kultura mieszczańska

W pierwszej połowie XIX wieku dominował styl Biedermeier – charakteryzujący się dbałością o spokój, domowe ognisko, rodzinę i wygodę. Przykładem bogatego mieszczaństwa byli fabrykanci, tacy jak Izrael Poznański z Łodzi czy Edward Herbst (który przeniósł się do Sopotu, gdzie zbudował willę).

Główne ideologie: Socjalizm vs Komunizm

Manifest komunistyczny rozpoczyna się słynnymi słowami: „Widmo krąży po Europie — widmo komunizmu”, a kończy wezwaniem: „Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!”.

Różnice programowe:

• Socjalizm: dążenie do reform, akceptacja demokracji, ograniczenie własności prywatnej.
• Komunizm: dążenie do rewolucji, wprowadzenie dyktatury, całkowite zniesienie własności prywatnej.

Sztuka, nauka i wynalazki

Malarstwo i kultura

• Kaspar David Friedrich: czołowy przedstawiciel romantyzmu. Jego obrazy (np. postacie na plaży o zachodzie słońca) są symbolem życia i przemijania.
• Antywesterny: w kulturze późniejszej burzą mit Dzikiego Zachodu, ukazując jego brutalność i często stając po stronie rdzennych mieszkańców (Indian).

Nauka i technika

• Ignacy Łukasiewicz: polski aptekarz, wynalazca lampy naftowej i pionier przemysłu naftowego.
• Eugenika: pseudonauka o „ulepszaniu” gatunku ludzkiego; po II wojnie światowej całkowicie odrzucona ze względu na powiązania ze zbrodniami nazistowskimi.

Rozwój Stanów Zjednoczonych

Dynamiczny wzrost potęgi USA w XIX wieku był możliwy dzięki:

• Ogromnemu napływowi imigrantów.
• Polityce darmowej ziemi dla osadników.
• Rozbudowie sieci kolejowej.
• Gwałtownej industrializacji stanów północnych.

Kluczowe fakty w pigułce

• Pierwsza linia kolejowa: powstała w Wielkiej Brytanii.
• Hambach (1832): podczas manifestacji pojawiały się polskie flagi jako wyraz solidarności z Polakami.
• Szafa pana Piaska: element kojarzony z ładem mieszczańskim i stylem Biedermeier.