Kluczowe wynalazki, ideologie i wydarzenia historyczne przełomu XIX i XX wieku

Wynalazki i odkrycia oraz ich twórcy

• Układ okresowy pierwiastków – Dmitrij Mendelejew
• Szczepionka przeciw wściekliźnie – Ludwik Pasteur
• Dynamit – Alfred Nobel
• Telefon – Alexander Graham Bell
• Żarówka – Thomas Alva Edison
• Pierwiastki promieniotwórcze (polon i rad) – Maria Skłodowska-Curie
• Kinematograf – Auguste Lumière i Louis Lumière
• Radiotelegraf – Guglielmo Marconi
• Pierwszy samolot z silnikiem spalinowym – Orville Wright i Wilbur Wright
• Promienie X – Wilhelm Conrad Röntgen

Partie polityczne i ich programy

• Proletariat – przywódca: Ludwik Waryński; program: dążenie do rewolucji i wprowadzenia socjalizmu, rezygnacja z walki o niepodległość Polski.
• Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe – przywódca: Roman Dmowski; program: stworzenie silnego, nowoczesnego państwa narodowego.
• Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – przywódca: Józef Piłsudski; program: walka o niepodległość Polski i wprowadzenie socjalizmu.
• Stronnictwo Ludowe – przywódca: Wincenty Witos; program: poprawa sytuacji chłopów, reforma rolna, dostęp do oświaty.

Ideologie

• Socjalizm – krytyka gospodarki rynkowej, dążenie do wspólnej własności.
• Nacjonalizm – nadrzędność interesu własnego narodu i dążenie do posiadania własnego państwa.

Pojęcia

• Partia polityczna – organizacja dążąca do zdobycia władzy.
• Związek zawodowy – organizacja reprezentująca pracowników.
• Strajk – czasowe przerwanie pracy w celu walki o prawa.

Wydarzenia i zjawiska

• Działalność braci Lumière przyczyniła się do rozwoju kultury masowej.
• Rozwój przemysłu dzięki Ernstowi Wernerowi von Siemensowi i Thomasowi Edisonowi zapoczątkował epokę stali i elektryczności.
• Wydarzenia w 1905 roku w Królestwie Polskim: złagodzenie cenzury, rozwój oświaty, wprowadzenie języka polskiego do szkół.

Wojsko

• Pierwsza Brygada Legionów – dowódca: Józef Piłsudski.
• Błękitna Armia – dowódca: Józef Haller.

Sojusze przed I wojną światową

• Trójprzymierze – Niemcy, Austro-Węgry, Włochy.
• Trójporozumienie – Francja, Wielka Brytania, Rosja.

Orientacje polityczne

• Roman Dmowski – orientacja prorosyjska.
• Józef Piłsudski – orientacja proaustriacka.

Najważniejsze wydarzenia 1918–1919

• Polska Organizacja Wojskowa (POW) – dowódca: Edward Rydz-Śmigły.
• Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie – przywódca: Wincenty Witos.
• 11 listopada 1918 roku – Józef Piłsudski przejął władzę wojskową.
• Józef Piłsudski został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
• Premierem został Ignacy Paderewski.
• Na czele Komitetu Narodowego Polskiego stał Roman Dmowski.
• Rada Regencyjna powstała w 1917 roku w Warszawie.