Krstaški ratovi i razvoj hrišćanske crkve u srednjem veku

Krstaški ratovi: Uzroci i ciljevi

• Prvobitno su označavali sveti rat protiv muslimana u Svetoj zemlji.
• Kasnije se pojam proširio na borbu protiv šizmatika, jeretika i pagana.
• Ukupno je vođeno osam krstaških ratova.

Uzroci i motivi

• Prvi krstaški rat (1095–1099) postavio je presedan u spajanju politike, religije i nasilja.
• Vizantijski car Aleksije I Komnin zatražio je pomoć od Zapada protiv Seldžuka.
• Zauzimanje Jerusalima od strane Seldžuka bilo je okidač za pokretanje rata.
• Papa Urban II želeo je da ojača papstvo i preuzme vlast nad celom hrišćanskom crkvom.
• Krstaški ratovi obećavali su vernicima oproštaj grehova i ulazak u Raj.
• Postojali su i svetovni motivi: sticanje bogatstva, zemljišta, titula i avanturizam.
• Mnogi su bili primorani da idu u rat kao vazali ili da pobegnu od dugova i zakona.

Hronologija krstaških ratova

Prvi krstaški rat (1096–1099)

Počeo je posle poziva pape Urbana II na Saboru u Klermonu (1095). Prvo su krenuli siromašni slojevi (Narodni krstaški rat), predvođeni Petrom Pustinjakom i Valterom Goljom. Potom su krenuli viteški odredi plemića – Gotfrid Bujonski, Rajmund Tuluski, Boemund od Tarenta, Tankred i dr. Krstašima su pomagale Piza i Đenova radi ekonomskih interesa. Krstaši su osvojili Nikeju (1097), pobedili kod Dorileja, uzeli Antiohiju (1098) i Jerusalim (1099). Formirane su krstaške države: Jerusalimska kraljevina, grofovija Edesa, grofovija Tripoli, kneževina Antiohija. U njima je uspostavljen feudalni sistem, a osnovani su viteški redovi: Templari, Jovanovci (Hospitalci) i Tevtonci.

Drugi krstaški rat (1147)

Povod je bio pad Edeske grofovije (1144). Vođe rata bili su Konrad III (Nemačka) i Luj VII (Francuska). Rat je bio neuspešan zbog razmirica, nasilnog ponašanja prema lokalnom stanovništvu i loše logistike.

Treći krstaški rat (1189–1192)

Povod je bio pad Jerusalima (1187) posle poraza krstaša kod Tiberijadskog jezera. Saladin je ujedinio muslimanske zemlje. Krstašku vojsku su vodili Fridrih Barbarosa, Filip II Avgust i Ričard Lavlje Srce. Ričard je osvojio Kipar, a Jerusalim je ostao pod Saladinovom vlašću uz garantovan pristup hodočasnicima.

Četvrti krstaški rat (1204)

Papa Inoćentije III planirao je rat radi učvršćivanja papstva. Dužd Enriko Dandolo preusmerio je krstaše na Zadar (1202) i kasnije na Carigrad (1204), koji je opljačkan. Osnovano je Latinsko carstvo. Na neosvojenom prostoru nastale su tri grčke države: Trapezuntsko carstvo, Nikejsko carstvo i Epirska despotovina. Mihailo Paleolog je 1261. obnovio Vizantiju, ali je ona ostala trajno oslabljena.

Hrišćanska crkva u srednjem veku

Osnivanje i organizacija

• Nakon Milanskog edikta (313), hrišćanstvo dobija slobodu.
• 380. godine hrišćanstvo postaje zvanična religija Rimskog carstva.
• Uspostavlja se hijerarhija: Papa (Rim), patrijarsi (Carigrad, Aleksandrija, Antiohija, Jerusalim).

Razvoj monaštva

Monaštvo nastaje u 4. veku u Egiptu. Sveti Benedikt iz Nursije („Otac zapadnog monaštva“) osniva manastir Monte Kasino (529) i uvodi pravilo ora et labora (moli i radi).

Veliki raskol (1054)

Došlo je do trajne podele na Rimokatoličku (zapadnu) i Pravoslavnu (istočnu) crkvu zbog dogmatskih, jezičkih i političkih razlika.

Crkvene reforme (11–13. vek)

• Gregorijanska reforma: borba protiv simonije, zabrana braka sveštenicima i jačanje papstva.
• Novi redovi: Cisterciti (asketizam), Franjevci (siromaštvo), Dominikanci (propovednici).