Lehen sektorea: Nekazaritza eta Arrantza

Lehen sektorea

Definizioa: Naturatik baliabideak lortzeko ekonomia-jarduerak.

Jarduerak

• Munduko biztanleriaren %38,5ek lehen sektorean lan egiten du.
• Munduko ekoizpen osoaren %4 lehen sektoreak ekoizten du.

Nekazaritzaren faktoreak

Faktore fisikoak

• Klimaren eragina: Landareen garapena tenperaturaren, lurraren hezetasunaren eta hartzen duten eguzki-erradiazioaren mende dago.
• Erliebearen eragina: Nekazariek nahiago dute ordokietan eta haranen hondoetan jardutea.
• Zoruaren eta landarediaren eragina: Zoruak landareek behar dituzten elikagaiak ematen ditu.

Giza faktoreak

• Biztanleriaren hazkundea: Ondorioz, berezko landaredia urritu edo basogabetu egin da.
• Teknologiaren aurreratzea: Nekazariek nekazaritza-lanabes oso oinarrizkoak erabiltzen dituzte. Teknologiari esker, aldatu egin dira berezko kontrako baldintzak.
• Ekonomia eta gizarte-antolaketa:
  • Nekazaritza-ekonomia: Laboreak aukeratzean islatzen da.
  • Jabetza: Pribatua izan daiteke, edo kolektiboa enpresa-sozietate bat bada.
  • Ustiatzeko erregimena: Zuzeneko ustiapena eta zeharkako ustiapena.

Nekazaritzako paisaien ezaugarriak

• Lursailak: Txikiak, ertainak, handiak / Erregularrak, irregularrak / Irekiak, itxiak.
• Landako jendeztatzea: Sakabanatuta, bildua, tartekatua.
• Laborantza-sistemak: Monolaborantza, polilaborantza / Lehorrak, ureztatuak / Lurra etengabe landu, errotazioz / Intentsiboa, estentsiboa / Iraupen-nekazaritza, merkataritzakoa.

Nekazaritza tradizionala vs. Nekazaritza bilakatua

• Iraupenekoa vs. Merkataritzakoa
• Teknologia atzeratua vs. Teknologia aurreratua
• Lan eta eskulan behar handia vs. Lan eta eskulan behar txikia
• Ekoizpen urria eta etxerako vs. Ekoizpen ugaria

Arrantza

Motak

• Artisau-arrantza, arrantza industriala.
• Baxurako arrantza, alturako arrantza eta altuera handiko arrantza.

Arazoak

• Gehiegi arrantzatzen bada, agortu egiten dira itsas baliabideak.
• Itsasoa kutsatu egiten da.
• Gero eta zailagoa da beste herrialde batzuen uretara heltzea.