Literatura Klasikoa eta Artearen Historia: Errenazimentutik Barrokora

Literatura Klasikoa: Epopeia eta Hizlaritza

Epopeia: Heroien eta Herrien Kantua

Herri baten egite ospetsuak bertsotan kantatzen dituen genero literarioa da. Nazio-kontzientzia sortzearekin batera, olerki mota hau finkatzen da. Taldearen osotasunari dagozkion gertaerak kantatzen ditu, ez poetaren bizitzakoak. Heroiak, protagonistak, herriaren bertuteak gorpuzten ditu. Hastapenetan ahozkoa da, gero idatzia. Gogoan izateko baliabide bereziak ditu: errepikapenak, epitetoak eta formulak. Epopeia da adierazpide nagusia; poema narratiboa da, estilo gorenekoa eta oso landua.

Erromatar Epikaren Hastapenak

• Livio Androniko (K.a. III. m.): Odisearen itzulpena egin zuen (Odusia), saturnio bertso-neurrian moldatuz.
• Nevio (K.a. III. m.): Bellum Poenicum olerkian lehenengo Guda Punikoa kontatu zuen.
• Enio (K.a. III. m.): Annales idatzi zuen, grekerazko hexametroa lehen aldiz erabiliz.

Urrezko Garaia: Virgilio eta Ovidio

Virgiliok (K.a. I. m.) Eneida idatzi zuen Augustoren enkarguz, erromatar leinuaren arbasoa zen Eneasen istorioa kontatuz. Ovidio (K.a. 43 - K.o. 17), berriz, Metamorfosiak lanaren egilea da, non 250 pasartetan mitologiako pertsonaien eraldaketak kontatzen dituen.

Hizlaritza eta Erretorika

Kultur guztietan badago jende aurrean hitz egiteko modu formal bat. Erretorika hitzaldi onak egiten laguntzen duen arau-multzoa da, eta hizlaritza diskurtso erretorikoen eta lan teorikoen bilduma. Erroman, Zizeronen garaian (K.a. I. m.) jo zuen goia.

Hitzaldi motak eta egitura

Hiru hitzaldi mota nagusi ziren: judiziala (epaiketak), deliberatiboa (asanbladak) eta erakusgarria (trebetasuna erakusteko). Hitzaldiaren parteak: Exordium (aurkezpena), Propositio (azalpena), Argumentatio (frogen aurkezpena), Refutatio (aurkako frogen deuseztapena) eta Digresio.

Artearen Historia: Errenazimentutik Barrokora

Errenazimentuko Eskultura

Italian garatzen hasi zen, Florentzian. Ezaugarri nagusiak: arau klasikoetara itzultzea, humanismoa, anatomiaren zaintza eta naturalismo idealizatua. Quattrocento garaian (Ghiberti, Donatello) proportzionaltasuna eta contrapposto-a nagusitu ziren. Cinquecento garaian (Michelangelo), monumentalitatea eta dinamismoa (serpentinata) gailendu ziren.

Manierismoa eta Barrokoa

Manierismoak oreka klasikoa hautsi zuen, jarrera deformatzaileak eta ikuspuntu aniztasuna bilatuz. Barrokoan (Bernini), eskulturak margogintzaren balioak bereganatu zituen: mugimendua, argi-ilun jokoak eta antzerkitasuna. Eskultura barrokoa ilusiozko artea da, non errealitatea eta artistaren ilusio optikoa nahasten diren.