Lurraren Sorkuntza, Egitura eta Estratigrafia: Gida Osoa

Lurraren Sorkuntza eta Jatorria

Gaur egun, Big Bang-aren teorian oinarritzen den kosmologiaren eredu estandarra erabiltzen da. Duela 13.700 milioi urte, puntu bakar batetik hasitako leherketa gertatu zen. Grabitatearen ondorioz, galaxia-kumuluak, izarrak eta planetak sortu ziren.

Lurraren Jatorria eta Denbora-Unitateak

Geologian denbora-unitate bereziak erabiltzen dira: 1 Ma (milioi bat urte) eta 1 Ga (1.000 milioi urte). Duela 5.000 Ma, gas eta hautsez osatutako disko planetario batetik planetesimalak sortu ziren.

(Planetesimalak: Planeta itxurako zeruko gorputz oso txikiak dira, bereziki egungo teoria kosmologikoen arabera elkarri itsatsiz planetak osatu zituztenak).

Planetesimalak elkartzean planetak sortu ziren (duela 4.600 Ma). Talka handi baten ondorioz, Lurra eta Ilargia sortu ziren. Ondoren, Eguzkiaren jarduera termonuklearrak energia askatu eta hauts-hondarrak sakabanatu zituen. Duela 3.800 Ma inguru, meteoritoen talkak gutxitu egin ziren.

Lurraren Egitura

Hasieran tenperatura oso altua zen eta materialak urtuta zeuden. Ondorioz, materia astunak zentrora joan ziren eta arinak kanpoaldera, geruzak eratuz. Lurraren egitura uhin sismikoen eta materialen azterketaren bidez ezagutzen dugu:

Egitura Geokimikoa eta Dinamikoa

• Lurrazala: Ozeanikoa eta kontinentala.
• Moho etenunea.
• Mantua: Goikoa eta behekoa.
• Gutenberg etenunea: Nukleoaren muga.
• Nukleoa: Kanpokoa eta barnekoa (Lehmann-Wiechert etenunea).

Zurruntasunaren araberako banaketa:

• Litosfera: Arroka zurrunak.
• Astenosfera: Material urtu eta solidoen nahasketa.
• Mesosfera: Geruza zurruna (behetik gora material urtuak dituena).
• Endosfera: Kanpoalde urtua eta barrualde zurruna.

Datazio Teknikak Geologian

Historikoki Biblian oinarritutako datazioak erabili ziren, baina gaur egun bi metodo nagusi bereizten dira:

1. Datazio Erlatiboa

Materialen adina, posizioa eta beste materialekiko konparazioa aztertzen du:

• Sedimentazioa: Material berrienak zaharren gainean metatzen dira.
• Adin ezaguneko arrokak: Haien artean daudenek bitarteko adina izan ohi dute.

2. Datazio Absolutua

Elementu kimiko berdineko atomoen neutroi kopuru ezberdinetan (isotopoetan) oinarritzen da. Isotopo erradiaktiboak eta haien semidesintegrazio-periodoak erabiltzen dira:

• C14: Semidesintegrazio periodoa 5.730 urtekoa da (70.000 urtera arteko laginak datatzeko).
• K40: 1.310 Ma (100.000 urtetik gorakoak).
• U238: 4.468 Ma (Ga eskalan neurtzeko).

Estratigrafia

Bata bestearen gainean ezarritako geruzek (estratuek) eratzen dituzten arrokak aztertzen ditu. Bi mota nagusi daude: estratigrafia sedimentarioa eta bolkanikoa. Serie estratigrafikoak aztertuz, eskualde baten historia geologikoa berreraiki daiteke.

Estratigrafiaren Printzipioak

• Gainezarpena: Goiko estratua lehenengoen gainean sortzen da eta berriagoa da.
• Jatorrizko horizontaltasuna: Estratuak geruza horizontaletan metatzen dira.
• Albo-jarraitutasuna: Serie jakin bateko estratuek eremu geografiko zabala hartzen dute.
• Erlazio gurutzatua: Serie bat eraldatzen duen fenomeno geologikoa ukitzen dituen estratuak baino berriagoa da.
• Inklusioa: Estratu baten barnean dagoen arroka-zatia estratua bera baino zaharragoa da.
• Aktualismoa: Iraganeko eta gaur egungo prozesu geologikoak berdinak dira.
• Korrelazio estratigrafikoa: Serie estratigrafikoak elkarrekin konparatzeko erabiltzen da.