Naród, obywatelstwo i postawy społeczne: Najważniejsze pojęcia

1. Naród, ojczyzna i dziedzictwo narodowe

Naród to trwała, zorganizowana zbiorowość ludzi odwołujących się do wspólnej historii i wspólnego pochodzenia, przywiązanych do tej samej kultury i tradycji, podobnych wartości oraz posługujących się z reguły tym samym językiem.

Dziedzictwem narodowym nazywa się zasoby związane z dziejami narodu i jego kulturą (np. język, zabytki, naturę, dzieła sztuki, utwory literackie i tradycje).

Ojczyzna to dla danej osoby kraj zamieszkania lub urodzenia albo państwo, z którego pochodzą jej przodkowie. Ojczyznę lokalną, zwaną też małą ojczyzną, tworzą mieszkańcy najbliższej okolicy – dzielnicy, wsi, miasta, regionu.

Symbole państwowe to flaga, godło i hymn, wywodzące się z historii i tradycji narodu. Przepisy prawa krajowego ściśle określają ich formę.

2. Obywatelstwo i narodowość

Obywatelstwo to szczególna forma przynależności do społeczeństwa, wynikająca z więzi prawnej łączącej jednostkę z państwem. Obywatelami tego samego państwa mogą być osoby różnej narodowości.

Narodowość to poczucie przynależności do danego narodu. Jest ona związana np. ze znajomością narodowej kultury i z wiedzą o pochodzeniu przodków.

Zasady nabywania obywatelstwa:

• Prawo krwi – zasada, zgodnie z którą dziecko nabywa obywatelstwo w chwili urodzenia, jeśli przynajmniej jedno z jego rodziców jest obywatelem danego państwa. Prawo to obowiązuje m.in. w Polsce.
• Prawo ziemi – polega na tym, że fakt urodzenia się na terytorium danego państwa skutkuje uzyskaniem jego obywatelstwa.

3. Patriotyzm

Patriotyzm to miłość i szacunek do ojczyzny połączone z troską o dobro narodu.

Patriotyzm gospodarczy przejawia się podejmowaniem decyzji, które sprzyjają np. rodzimym dostawcom i producentom oraz zwiększają wpływy do budżetu ojczystego państwa.

4. Mniejszości, migracje i Polonia

• Mniejszości narodowe to grupy osób narodowości innej niż dominująca wśród obywateli danego państwa.
• Mniejszości etniczne to grupy zachowujące odrębność kulturową na tle reszty społeczeństwa w danym kraju. Ich przedstawiciele nie utożsamiają się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
• Polonia to ogół Polaków i osób polskiego pochodzenia mieszkających na stałe poza granicami Polski oraz zachowujących polską tożsamość narodową.
• Cudzoziemiec to osoba przebywająca na terenie obcego państwa, która nie posiada jego obywatelstwa.
• Migracja, czyli przemieszczanie się ludności z jednego kraju do drugiego, może mieć charakter stały albo czasowy (np. turystyczny).
• Imigracja polega na napływie cudzoziemców, którzy mają zamiar pozostać w danym państwie na dłużej lub osiedlić się w nim na stałe.
• Uchodźcy to szczególny typ imigrantów, którzy musieli uciec ze swojego kraju z powodu wojny bądź prześladowań. Szukają oni bezpiecznego schronienia w innym państwie, w którym mogą ubiegać się o azyl, czyli ochronę.

5. Postawy wobec innych i ideologie

• Tolerancja polega na szanowaniu cudzych poglądów, uczuć, obyczajów oraz zachowań.
• Ksenofobia oznacza niechęć lub wrogość w stosunku do innych ludzi, spowodowaną często brakiem wiedzy i strachem. Lęk ten jest skierowany przeciwko wszystkiemu, co obce i nieznane.
• Stereotypem nazywa się uproszczony pogląd utrwalony w danej zbiorowości, wynikający z niepełnej wiedzy na określony temat.
• Nacjonalizm – ideologia opierająca się na przekonaniu, że członkowie społeczeństwa powinni przedkładać interes narodu ponad inne sprawy.
• Szowinizm – wyraża się niechęcią i nienawiścią do innych narodów. Szowinista wyolbrzymia zalety swojej nacji i jest przekonany, że jego naród może rozwijać się kosztem innych wspólnot.
• Rasizm – przeświadczenie o wyższości jednej rasy ludzkiej nad innymi.
• Antysemityzm to dyskryminacja konkretnej wspólnoty narodowej – Żydów – i wrogi stosunek do niej.
• Holokaust – niemiecka nazistowska zbrodnia z czasów II wojny światowej, której celem było wymordowanie wszystkich żydowskich mieszkańców terenów, które znajdowały się pod kontrolą III Rzeszy.
• Kosmopolityzmem nazywamy postawę polegającą na postrzeganiu całego świata jako wielkiej ojczyzny wszystkich ludzi.