A narrativa e o teatro do Rexurdimento galego: autores e obras

A narrativa do Rexurdimento galego

O conto

O conto experimentou un relativo desenvolvemento durante esta etapa. As obras caracterizáronse por:

• Recreación: presenza de personaxes populares, ambientes rurais e elementos reivindicativos como a defensa da lingua galega, a crítica das inxustizas e a denuncia dos problemas dos labregos.
• Principais creadores e obras:
  • Heraclio Pérez Placer: Contos, lendas e tradicións.
  • Ernesto López Pose: Contos humorísticos.
  • Francisco Álvarez de Novoa: Pé das Burgas.
  • Aurelio Ribalta: Ferruxe.
  • Rosalía de Castro: Conto galego (argumento: dous homes apostan quen consegue conquistar a unha viúva o mesmo día do enterro do seu home).

A novela

Marcial Valladares

Cultivou a narrativa, a poesía e os estudos léxicos e gramaticais. É o autor da primeira novela galega moderna:

• Maxina ou a filla espúrea: novela romántica e costumista de ton dramático.
  • Argumento: Otilia é unha moza violada nun baile que dá a luz a Maxina.
  • Sociolingüística: é fiel ao uso diglósico da época, onde as clases acomodadas falan en castelán e as personaxes do mundo rural falan en galego.

Antonio López Ferreiro

Destacou como reivindicador e rehabilitador da lingua galega, sendo ademais o iniciador da novela romántica de corte histórico en galego. Empregou un estilo tradicional con división en capítulos, narrador omnisciente en terceira persoa e inclusión de descricións documentais e comentarios históricos.

• Novelas históricas: O castelo de Pambre, O niño de pombas e A tecedeira de Bonaval (narra sucesos históricos ambientados en Santiago de Compostela durante o século XVI; trátase dunha romántica historia de amor que reflicte a sociedade urbana compostelá na época de Carlos V).
• Principal valor artístico: o seu amplo dominio da lingua, amosando unha gran riqueza léxica e un rexistro culto moi próximo ao nivel coloquial e popular.

Valentín Lamas Carvajal

• Labor xornalístico: fundou en 1876 o primeiro xornal publicado integramente en lingua galega, O Tío Marcos da Portela.
• Labor narrativo:
  • Gallegada: recompilación de contos e cadros costumistas que foron aparecendo no xornal O Tío Marcos da Portela.
  • O catecismo do labrego: divertida parodia do Catecismo de la doctrina cristiana (texto relixioso) na que desenvolve unha crítica humorística sobre a situación de asoballamento que sufrían os labregos galegos, empregando a linguaxe propia dos campesiños ourensáns.

Francisca Herrera Garrido

Adscrita a unha literatura romántica de corte idealista.

• Obras destacadas: Néveda, A ialma de Mingos, Martes de antroido e A nota da naipeira.
• Temática e estilo: xiran arredor do ruralismo, a muller e a descrición das paisaxes, cunha linguaxe rica, culta e selecta.

O teatro do Rexurdimento galego

Modalidades teatrais

Aínda que existiu unha produción teatral galega moi escasa, destacaron dúas grandes modalidades segundo a súa temática:

• A comedia costumista: caracterizada por unha intención cómica, crítica e moralizante, protagonizada por personaxes populares e baseada en temas de actualidade dese momento histórico.
• O drama histórico: tiña a intención de servir como instrumento de propaganda ideolóxica galeguista, reconstruíndo episodios do pasado de Galicia mesturados con elementos lendarios.

Principais autores e obras teatrais

• Francisco María de la Iglesia: autor de A fonte do xuramento, considerada a primeira obra da dramaturxia do Rexurdimento (peza costumista en verso que desenvolve unha historia amorosa).
• Juan Cuveiro Piñol: autor de Pedro Madruga, obra que relata a vida do nobre galego que apoiou a Xoana «A Beltranexa» na loita pola Coroa de Castela.
• Galo Salinas: fundador do primeiro centro de formación teatral en Galicia (a Escola Rexional de Declamación). Escribiu A torre de Peito Burdelo (drama histórico medieval), xunto con pezas costumistas como ¡Filla! e Bodas de ouro.
• Manuel Lugrís Freire: autor de A ponte (primeira obra teatral galega escrita en prosa, un drama social ambientado nunha vila mariñeira que denuncia a miseria e a explotación do pobo). Outras das súas obras relevantes son Minia, Escravitude, Estadeíña e Mareiras.