Niemieckie roszczenia wobec Polski i pakt Ribbentrop–Mołotow: geneza wybuchu II wojny światowej

Kluczowe układy dyplomatyczne przed wybuchem II wojny światowej

• 1932 r. – podpisanie paktu o nieagresji między Polską a ZSRR. (Kolejna notatka)
• 1934 r. – podpisanie deklaracji o niestosowaniu przemocy między Polską a Niemcami.
• 23 sierpnia 1939 r. – podpisanie układu o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR; w tajnym protokole zostały zawarte postanowienia odnośnie do podziału tzw. stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Układ niemiecko-sowiecki podpisali ministrowie spraw zagranicznych tych państw: Joachim von Ribbentrop (Niemcy) i Wiaczesław Mołotow (ZSRR). Od nazwisk wyżej wymienionych polityków układ ten został nazwany paktem Ribbentrop–Mołotow.

Niemieckie roszczenia wobec Polski

W 1934 r. Polska podpisała z Niemcami deklarację o niestosowaniu przemocy, który to dokument miał obowiązywać przez dziesięć lat. Dnia 24 października 1938 r. niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop przedstawił Józefowi Lipskiemu – polskiemu ambasadorowi w Berlinie – propozycję przedłużenia deklaracji nawet o 25 lat. Zażądał jednak w zamian włączenia Wolnego Miasta Gdańska do Rzeszy oraz przeprowadzenia eksterytorialnego połączenia (wyłączonego spod polskiej kontroli) pomiędzy Prusami Wschodnimi a Niemcami, składającego się z linii kolejowej i autostrady.

Polska postanowiła nie przystawać na niemieckie ultimatum, a w razie konieczności zbrojnie przeciwstawić się Hitlerowi. Rząd II Rzeczypospolitej liczył na pomoc Francji i Wielkiej Brytanii. W marcu 1939 r. oba te kraje zagwarantowały Polsce zbrojną pomoc na wypadek agresji. Europa stała na progu wojny.

„Gdańsk jest niemiecki” – niemiecki plakat propagandowy z 1939 r. skierowany przeciw Polsce.

Pakt Ribbentrop–Mołotow

Kiedy do ataku na Polskę zostały trzy dni (termin wyznaczył Hitler), do Moskwy udał się niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop. Hitler gotów był zaoferować Stalinowi pakt w zamian za zapewnienie, że Sowieci nie staną w obronie Polski. W nocy podpisano na Kremlu niemiecko-sowiecki układ o nieagresji, nazwany od nazwisk jego sygnatariuszy paktem Ribbentrop–Mołotow.

Obie strony deklarowały powstrzymanie się od aktów zbrojnych skierowanych przeciwko drugiej stronie, gwarantowały wzajemną neutralność w razie konfliktu z państwem trzecim oraz nieprzystępowanie do układów sojuszniczych wymierzonych w drugiego z sygnatariuszy. Ponadto w tajnym protokole dzieliły się strefami wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Pakt Ribbentrop–Mołotow dawał Hitlerowi wolną rękę w kwestii rozpoczęcia agresji na Polskę oraz gwarantował mu wsparcie sowieckie.

Odroczenie uderzenia i ostateczny termin ataku

Hitler w ostatniej chwili cofnął wydany już rozkaz ataku, gdyż 26 sierpnia Polska i Wielka Brytania zawarły niespodziewanie układ o sojuszu wojskowym. Jednocześnie do kwatery Hitlera dotarła wiadomość, że sprzymierzone z Niemcami Włochy nie są jeszcze gotowe do wojny. Informacje te na krótko powstrzymały uderzenie. Wkrótce wyznaczono nowy termin ataku – 1 września 1939 r., godz. 4.45.