Ontogenesia, Filogenesia eta Giza Eboluzioaren Prozesua

Ontogenesia eta Filogenesia

• Ontogenesia: Bizitzan zehar banakoak jasaten dituen aldaketak dira (jaiotzetik heriotzara).
• Filogenesia: Espezieek belaunaldiz belaunaldi jasotako aldaketa multzoa (adibidez, txorien mokoa edo jirafen zama).

Filogenesiari buruzko azalpenak

• Teoria fixista: Ontogenesia gertatzen dela defendatzen du, baina filogenesia ez; espezieak aldaezinak direla dio (Aristoteles).
• Teoria eboluzionistak: Lamarck izan zen espezieen eboluzio biologikoari buruzko lehen teoria orokorra proposatu zuena. Bere ustez, gorputzaren atal baten erabilera intentsiboak atal hori sendotzea eragiten zuen; beraz, bizitzan zehar espezieak ingurura egokitzen ziren.

Eboluzionismoaren garapena

Charles Darwin: Espezieak belaunaldiz belaunaldi aldatzen zirela defendatzen zuen. Horretarako, hautesmen naturalaren mekanismoa proposatu zuen: ingurura hobeto egokitutako banakoek biziraun eta ezaugarriak ondorengoei pasatzen zizkieten.

Gizakiaren jatorria

Antropogenesia: Gure arbasoetatik gaur egungo gizakira bilakatzeko prozesu osoa da (4,5-7 milioi urte).

Hominizazioa

Antropogenesiko atal fisikoekin dago erlazionatuta, hau da, gizakiak denboran zehar izandako hobekuntza fisiologikoak. Atal nagusiak hauek dira:

• Bi oinetan ibiltzea.
• Eskuak libre geratzea.
• Barailezurraren aldaketa.
• Heldu gabe jaiotzea.
• Ekumenikotasuna eta zerebralizazioa.

Humanizazioa

Antropogenesiaren atal kognitiboekin du erlazio zuzena, zehazki, ideia konplexu eta abstraktuen ulermenarekin:

• Tresnen erabilera: Tresnak egitea eta sua kontrolatzea.
• Gizarte-harreman konplexuak:
  • Morala: Gizarteak ezarritako araudi edo printzipio multzoa.
  • Etika: Banako bakoitzak dituen printzipioak.
  • Erlijioa eta kultura.
• Hizkuntza: Komunikazioa maila gorago batera eramateko gaitasuna; ideia sakonak transmititzeko gramatika eta sintaxi konplexuak garatzea.

Bi prozesu hauek aldi berean gertatu ziren, eta hauetako batean aldaketa txiki batek eragin handiak izan zituen gure garapenean.

Kultura

• Kultura gizaki-talde baten bizimodua da: jakintzak, sinesmenak, tresnak, ohiturak eta hizkuntza.
• Kulturak gure desabantaila biologikoak gainditzen lagundu digu.
• Kulturak oso azkar eboluzionatzen du gizakiarekin konparatuta eta oso anitza da.
• Heldugabetasunagatik, jaioterrira helduek ikasitako edozer txertatu dakieke, horrela kulturan sartuz.