Podstawy ekologii: zestaw kluczowych pytań i odpowiedzi z biologii środowiskowej

Podstawowe pojęcia i zagadnienia z ekologii

Poniższy zbiór pytań i odpowiedzi stanowi przekrojowe zestawienie najważniejszych zagadnień z zakresu ekologii ogólnej, funkcjonowania populacji oraz powiązań między biocenozą a biotopem.

1. Czym zajmuje się ekologia jako nauka?
   Zajmuje się badaniem wzajemnych oddziaływań między organizmami a otaczającym je środowiskiem (zarówno ożywionym, jak i nieożywionym).
2. Kiedy i przez kogo powstał termin „ekologia”?
   Termin został wprowadzony w 1869 roku przez Ernsta Haeckla.
3. Jakie organizmy rozwijają się w wysoce zasolonym środowisku?
   Są to halofile (organizmy słonolubne).
4. Wprowadzenie do biocenozy pojedynczych osobników lub populacji, które w niej kiedyś występowały, ale wyginęły, to:
   Reintrodukcja.
5. Przyczyny śmiertelności takie jak kanibalizm, konkurencja i nietolerancja to przyczyny:
   Populacyjne (wewnątrzpopulacyjne, zależne od zagęszczenia).
6. Co to jest symbioza ścisła?
   Mutualizm (współżycie obligatoryjne, niezbędne do przetrwania obu organizmów).
7. Termin „ekologia” został zaproponowany w 1869 roku przez kogo?
   Ernst Haeckel.
8. Miejscowa populacja danego gatunku, przystosowana do określonych warunków siedliskowych, różniąca się morfologicznie lub fizjologicznie od pozostałych osobników tego gatunku to:
   Ekotyp.
9. Organizm o wąskim zakresie tolerancji, żyjący w niskich wartościach danego czynnika to:
   Oligostenobiont.
10. Zaznacz właściwą kolejność poziomów organizacji życia:
    Organizm → Populacja → Biocenoza → Ekosystem → Biosfera.
11. Na krzywej tolerancji ekologicznej organizmów strefa, w której aktywność organizmu jest niezwykle ograniczona, nie przystępuje on do rozmnażania się, a dłuższe przebywanie może powodować śmierć, to:
    Pesimum.
12. Występowanie i rozwój organizmu w środowisku ogranicza zarówno nadmiar, jak i niedobór czynnika. Czyje to prawo?
    Prawo tolerancji Shelforda (często mylone z prawem minimum Liebiga, które mówi wyłącznie o czynniku występującym w najmniejszej ilości).
13. Właściwość organizmów polegająca na ich fizjologicznych reakcjach na długość dnia i nocy w ciągu roku to:
    Fotoperiodyzm.
14. Zaznacz poprawną definicję populacji:
    Grupa osobników należących do tego samego gatunku, żyjących na określonym obszarze w tym samym czasie, krzyżujących się ze sobą i wydających płodne potomstwo.
15. Ekosystem to funkcjonalny układ biocenozy i biotopu, w którym występuje:
    Przepływ energii oraz krążenie materii.
16. Wartość 120 jeleni na 10 km² to:
    Zagęszczenie populacji (liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni).
17. Stosunek całkowitej liczby urodzeń do całkowitej wielkości populacji to:
    Rozrodczość (wskaźnik rozrodczości).
18. Na czym polega symbioza?
    Na współżyciu dwóch różnych gatunków przynoszącym obopólne korzyści.
19. Struktura przestrzenna populacji określa:
    Sposób rozmieszczenia osobników w obrębie danego siedliska (np. losowe, równomierne, skupiskowe).
20. Prawo Liebiga (prawo minimum):
    Zasada, według której rozwój i plonowanie organizmu ogranicza ten czynnik, który znajduje się w środowisku w ilości najbardziej deficytowej.
21. Jednostka ekologiczna obejmująca wszystkie organizmy żyjące na danym obszarze i ich środowisko fizyczne to:
    Ekosystem.
22. Tendencja układów biologicznych do opierania się zmianom i trwania w stanie równowagi dynamicznej to:
    Homeostaza.
23. Masa materii organicznej lub węgla wytworzona w procesie fotosyntezy w jednostce czasu to:
    Produkcja biologiczna (pierwotna lub wtórna).
24. Strefa przejściowa między dwoma sąsiadującymi biocenozami to:
    Ekoton.
25. Najbardziej obiektywny obraz funkcjonowania i przepływu energii w ekosystemie daje:
    Piramida energii (piramida ekologiczna).
26. Na jakim poziomie troficznym znajdują się drapieżniki zjadające roślinożerców?
    Na 3. poziomie troficznym (są konsumentami II rzędu).
27. Zdolność układu do opierania się zaburzeniom:
    Odporność (resystencja) ekologiczna lub homeostaza.
28. Wspomagana sukcesja ekologiczna na terenach poeksploatacyjnych (np. hałdy KWK Bogdanka) to:
    Sukcesja wtórna (często realizowana w ramach rekultywacji).
29. W środowiskach lądowych głównymi dominantami są:
    Rośliny (producenci).
30. Spośród tysięcy gatunków występujących w biocenozie największy wpływ na jej funkcjonowanie wywierają gatunki, które:
    Dysponują największą biomasą lub kontrolują największy przepływ energii (tzw. gatunki zwornikowe i dominanci ekologiczni).
31. Największą liczbę konsumentów w ekosystemie można wyżywić w przypadku jakich łańcuchów pokarmowych?
    W przypadku łańcuchów krótkich (wynika to z minimalizacji strat energii na kolejnych poziomach troficznych).
32. Lesistość (wskaźnik lesistości):
    Wskaźnik procentowy określający stosunek powierzchni lasów do całkowitej powierzchni danego obszaru geograficznego lub administracyjnego.
33. Co to jest populacja?
    Zbiór osobników jednego gatunku zamieszkujących określony obszar w danym czasie, mogących się swobodnie krzyżować.
34. Co to jest sukcesja?
    Kierunkowy, uporządkowany i długotrwały proces zmian w składzie gatunkowym oraz strukturze biocenozy prowadzący do powstania ekosystemu dojrzałego (klimaksu).
35. 200 osobników sosny na hektar to:
    Zagęszczenie populacji.
36. Kto jest odpowiedzialny za krążenie materii w ekosystemie?
    Wszystkie grupy troficzne: producenci, konsumenci oraz destruenci (reducenci).
37. Czym jest mikoryza?
    Zjawiskiem symbiozy (współżycia) strzępek grzyba z systemem korzeniowym rośliny naczyniowej.