Podstawy Prawa i Ochrony Zdrowia oraz Prawa Pacjenta

Podstawy prawa i systemy normatywne

Prawo to zbiór norm (reguł postępowania) ustanowionych przez państwo, należycie ogłoszonych i zabezpieczonych przymusem państwowym.

Prawo jest podstawowym regulatorem życia społecznego. Jego przestrzeganie gwarantują organy wymiaru sprawiedliwości, które mogą posługiwać się przymusem państwowym (np. sądy, prokuratura, policja).

Prawo jest nierozerwalnym elementem państwa – jego geneza łączy się z genezą państwa.

Prawo a inne systemy normatywne (porównanie)

Obok prawa pozytywnego funkcjonują także inne systemy norm:

• moralność
• religia
• obyczaj

Prawo:

• ocenia tylko zachowania zewnętrzne,
• jest systemem sformalizowanym i zinstytucjonalizowanym,
• jego źródłem jest akt władzy kompetentnego organu państwowego,
• operuje sankcjami sformalizowanymi i skupionymi,
• podmiotem prawa mogą być osoby fizyczne i osoby prawne.

Normy moralne:

• mogą oceniać także intencje i zamiary,
• obowiązują, gdy w społeczeństwie upowszechnia się przekonanie, że dane zachowanie jest dobre lub złe,
• sankcje mają charakter rozsiany (potępienie, dezaprobata),
• podmiotem moralności są wyłącznie osoby fizyczne.

Obyczaj:

• opiera się na utrwalonych schematach zachowań określających, co wypada, a czego nie.

Często ta sama norma może wynikać z kilku systemów (np. „nie kradnij”).

Przepis prawa i norma prawna

• Przepis prawa – elementarna część ustawy lub innego aktu normatywnego. Jest to jednostka redakcyjna tekstu prawnego (np. artykuł, paragraf, ustęp, punkt).
• Norma prawna – wynikająca z przepisów reguła postępowania, wydana lub usankcjonowana przez państwo i zagwarantowana przymusem państwowym.

Budowa normy prawnej (koncepcja trójczłonowa):

• hipoteza – adresat i warunki,
• dyspozycja – wzór zachowania,
• sankcja – dolegliwość w razie naruszenia normy.

Vacatio legis

Vacatio legis to okres między ogłoszeniem aktu normatywnego a jego wejściem w życie.

Zasadniczo wynosi 14 dni, chyba że akt stanowi inaczej.

Jest to czas przeznaczony na zapoznanie się z nowymi przepisami i przygotowanie do ich stosowania.

System prawa stanowionego a system prawa anglosaskiego

System prawa stanowionego (civil law)

• obowiązuje m.in. w Polsce i krajach Europy kontynentalnej,
• prawo powstaje głównie poprzez stanowienie norm przez ustawodawcę,
• podstawą są kodeksy i ustawy,
• precedens ma znikome znaczenie,
• sędzia orzeka o winie i karze.

System prawa anglosaskiego (common law)

• m.in. Wielka Brytania, USA,
• prawo powstaje głównie przez precedensy sądowe,
• prawo częściowo skodyfikowane,
• występuje ława przysięgłych,
• precedens jest oficjalnym źródłem prawa.

Źródła prawa w Polsce (hierarchia)

Zgodnie z art. 87 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa są:

1. Konstytucja
2. Ustawy
3. Ratyfikowane umowy międzynarodowe
4. Rozporządzenia
5. Akty prawa miejscowego (obowiązujące na obszarze działania organów, które je ustanowiły)

Źródła prawa w UE – pierwotne i wtórne

(co to jest rozporządzenie i dyrektywa)

Prawo pierwotne UE:

• traktaty założycielskie (TUE, TFUE, Traktat z Lizbony),
• traktaty akcesyjne,
• protokoły i załączniki.

Prawo wtórne UE:

• rozporządzenia
• dyrektywy
• decyzje
• zalecenia i opinie.

Rozporządzenie:

• ma zastosowanie ogólne,
• obowiązuje w całości,
• stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach UE,
• prowadzi do unifikacji prawa.

Dyrektywa:

• wiąże państwa co do celu,
• pozostawia im wybór formy i metod wdrożenia,
• prowadzi do harmonizacji prawa.

Prawo do ochrony zdrowia

Prawo do ochrony zdrowia to konstytucyjnie zagwarantowane prawo każdego człowieka do dostępu do działań i świadczeń służących zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

W Polsce wynika ono bezpośrednio z art. 68 Konstytucji RP, który zobowiązuje państwo m.in. do:

• zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych,
• szczególnej opieki nad dziećmi, kobietami w ciąży, osobami z niepełnosprawnościami i osobami w podeszłym wieku,
• zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym skutkom degradacji środowiska.

System ochrony zdrowia – definicja

System ochrony zdrowia to całokształt instytucji, przepisów prawa, zasobów i działań, których celem jest zapewnienie społeczeństwu dostępu do świadczeń zdrowotnych oraz ochrona zdrowia publicznego.

Obejmuje m.in. podmioty lecznicze, personel medyczny, płatnika (NFZ), organy administracji publicznej oraz zasady finansowania świadczeń.

Obecny kształt systemu ochrony zdrowia – dwie najważniejsze ustawy

Za kluczowe dla obecnego systemu ochrony zdrowia uznaje się:

1. Ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
   → reguluje ubezpieczenie zdrowotne, zasady finansowania świadczeń, rolę NFZ, prawa ubezpieczonych.
2. Ustawę z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
   → określa zasady wykonywania działalności leczniczej, formy podmiotów leczniczych, organizację systemu.

Na czym polega działalność lecznicza?

Działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, a także na:

• promocji zdrowia,
• realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń.

Świadczenia zdrowotne to m.in. działania służące:

• zachowaniu zdrowia,
• ratowaniu życia,
• przywracaniu i poprawie zdrowia,
• zapobieganiu chorobom.

Uczestnicy systemu ochrony zdrowia

Do głównych uczestników systemu ochrony zdrowia należą:

• Pacjenci / świadczeniobiorcy
• Personel medyczny (lekarze, pielęgniarki, położne, ratownicy, fizjoterapeuci itd.)
• Podmioty lecznicze (szpitale, przychodnie, praktyki zawodowe)
• Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – płatnik
• Organy administracji publicznej (Minister Zdrowia, wojewodowie, samorządy)
• Instytucje nadzorcze i kontrolne (np. Rzecznik Praw Pacjenta, GIS)

Świadczenie gwarantowane i jego przykłady

Świadczenie gwarantowane to świadczenie opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych, do którego pacjent ma prawo na podstawie ustawy i rozporządzeń Ministra Zdrowia.

Przykłady świadczeń gwarantowanych:

1. Podstawowa opieka zdrowotna (lekarz rodzinny, pielęgniarka POZ)
2. Leczenie szpitalne
3. Ambulatoryjna opieka specjalistyczna
4. Ratownictwo medyczne
5. Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień
6. Rehabilitacja lecznicza

(Do świadczeń gwarantowanych należą też m.in. świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze, stomatologiczne, refundacja leków).

Ubezpieczony i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne

• Ubezpieczony: To osoba objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, która ma prawo do świadczeń finansowanych przez NFZ (np. pracownik, student, emeryt, członek rodziny zgłoszony do ubezpieczenia).

Obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają m.in.:

• osoby zatrudnione na umowę o pracę,
• osoby prowadzące działalność gospodarczą,
• zleceniobiorcy,
• rolnicy,
• emeryti renciści,
• bezrobotni zarejestrowani w urzędzie pracy,
• studenci i uczniowie (jeśli nie są zgłoszeni jako członkowie rodziny),
• osoby pobierające niektóre świadczenia socjalne.

Szczegółowa specyfika działalności leczniczej

Działalność lecznicza polega przede wszystkim na udzielaniu świadczeń zdrowotnych.

Może być wykonywana bezpośrednio lub z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych (np. teleporady).

Może także obejmować:

• promocję zdrowia,
• działalność dydaktyczną i badawczą powiązaną z udzielaniem świadczeń zdrowotnych (np. kształcenie studentów, wdrażanie nowych technologii).

Jest to działalność zorganizowana, celowa i ściśle reglamentowana prawem.

Różne kategorie świadczeń

Świadczenie opieki zdrowotnej obejmuje:

• świadczenie zdrowotne – działania służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia,
• świadczenie rzeczowe – leki, wyroby medyczne, środki specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
• świadczenie towarzyszące – zakwaterowanie, wyżywienie w szpitalu, transport sanitarny.
• Świadczenie gwarantowane: To świadczenie opieki zdrowotnej finansowane w całości lub częściowo ze środków publicznych (NFZ), na zasadach określonych przez Ministra Zdrowia.
• Świadczenie specjalistyczne: Świadczenia we wszystkich dziedzinach medycyny poza podstawową opieką zdrowotną.
• Świadczenie wysokospecjalistyczne: Świadczenia wymagające:
  • bardzo zaawansowanego sprzętu i umiejętności personelu,
  • bardzo wysokich kosztów jednostkowych.

Rodzaje działalności leczniczej według trybu udzielania świadczeń

1. Stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne
   • szpitalne
   • inne niż szpitalne (np. ZOL, hospicjum, rehabilitacja, opieka długoterminowa)
2. Ambulatoryjne świadczenia zdrowotne
   • POZ, AOS, rehabilitacja
   • udzielane w zakładzie leczniczym, pojeździe lub w miejscu pobytu pacjenta

Podmioty wykonujące działalność leczniczą

• Podmioty lecznicze
• Osoby wykonujące zawody medyczne w formie praktyki zawodowej, m.in.: lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna, fizjoterapeuta, diagnosta laboratoryjny.

Rodzaje podmiotów leczniczych

Podmiotami leczniczymi są m.in.:

• przedsiębiorcy,
• samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ),
• jednostki budżetowe,
• instytuty badawcze,
• fundacje i stowarzyszenia,
• kościelne osoby prawne,
• jednostki wojskowe – w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.

Zakład leczniczy

Zakład leczniczy to wyodrębniona organizacyjnie część podmiotu leczniczego, np. klinika, szpital, przychodnia, gabinet.

To miejsce, w którym faktycznie udziela się świadczeń zdrowotnych.

Podmioty lecznicze – przedsiębiorcy i SPZOZ

Podmioty lecznicze – przedsiębiorcy

• działają na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców,
• mogą funkcjonować jako: JDG, spółki cywilne, jawne, partnerskie, kapitałowe,
• muszą uzyskać wpis do RPWDL,
• działają na zasadach rynkowych.

SPZOZ

• podmiot publiczny, posiada osobowość prawną,
• samodzielnie gospodaruje finansami,
• podstawą działania jest plan finansowy,
• główne źródło finansowania: kontrakt z NFZ,
• tworzony przez ministra, wojewodę, JST lub uczelnię medyczną.

Istota praktyki zawodowej

Praktyka zawodowa polega na osobistym wykonywaniu zawodu medycznego.

Świadczeń udzielają wyłącznie osoby posiadające prawo wykonywania zawodu.

W praktyce można zatrudniać tylko personel pomocniczy (np. rejestratorkę), a nie osoby udzielające świadczeń.

Formy praktyki zawodowej pielęgniarki

Pielęgniarka może prowadzić m.in.:

• indywidualną praktykę,
• indywidualną praktykę specjalistyczną,
• praktykę wyłącznie w miejscu wezwania,
• praktykę wyłącznie w zakładzie leczniczym,
• grupową praktykę (spółka cywilna, jawna, partnerska).

Wymagania do utworzenia podmiotu leczniczego

• wybór formy prawnej i rejestracja (CEIDG/KRS),
• spełnienie wymagań ustawy o działalności leczniczej,
• spełnienie wymogów technicznych i sanitarnych,
• wpis do RPWDL.

Warunki, które musi spełniać podmiot leczniczy (art. 17)

Podmiot leczniczy musi m.in.:

• posiadać odpowiednie pomieszczenia i urządzenia,
• używać wyrobów medycznych zgodnie z przepisami,
• zapewnić udzielanie świadczeń przez osoby wykonujące zawód medyczny,
• posiadać obowiązkowe ubezpieczenie OC.

Regulamin organizacyjny

To wewnętrzny akt określający sposób funkcjonowania podmiotu.

Zawiera przepisy o charakterze:

• informacyjnym (nazwa, zakres świadczeń),
• organizacyjnym (struktura, przebieg udzielania świadczeń),
• finansowym (opłaty).

Określa m.in. strukturę, zakres świadczeń, prawa pacjentów, organizację pracy.

RPWDL (Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą)

Prowadzą go:

• dla praktyk pielęgniarskich – okręgowe rady pielęgniarek i położnych,
• dla podmiotów leczniczych – wojewoda właściwy dla siedziby.

Rejestr jest jawny i prowadzony w systemie teleinformatycznym.

Samorząd zawodowy w ochronie zdrowia

Samorząd zawodowy to nieterytorialna korporacja publicznoprawna, tworzona wyłącznie w drodze ustawy, zrzeszająca osoby wykonujące ten sam zawód (zawód zaufania publicznego). Reprezentuje interesy zawodowe swoich członków oraz sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego. Członkostwo w samorządzie jest obowiązkowe.

Funkcje samorządów zawodów medycznych

Do podstawowych funkcji samorządów zawodów medycznych należą m.in.:

• sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu,
• ochrona etyki zawodowej,
• reprezentowanie zawodu wobec organów państwowych,
• ochrona interesów członków i pacjentów,
• prowadzenie rejestrów osób wykonujących zawód,
• organizowanie kształcenia i doskonalenia zawodowego.

Historia samorządu pielęgniarek i położnych

Pierwsze formy zrzeszania pielęgniarek pojawiły się w 1925 r. (Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Zawodowych). Po 1989 r. środowisko pielęgniarskie rozpoczęło intensywne działania na rzecz utworzenia własnego samorządu. Ustawa o samorządzie pielęgniarek i położnych została uchwalona 19 kwietnia 1991 r.

Najważniejsze informacje o samorządzie pielęgniarek i położnych

Samorząd pielęgniarek i położnych działa na podstawie ustawy z 1 lipca 2011 r. Reprezentuje pielęgniarki i położne oraz sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w interesie publicznym. Przynależność do samorządu jest obowiązkowa.

Jednostkami organizacyjnymi są:

• Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych,
• okręgowe izby pielęgniarek i położnych (45).

Zadania samorządu

Do zadań samorządu należą w szczególności:

• sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodów,
• ustalanie i upowszechnianie zasad etyki zawodowej,
• ustalanie standardów zawodowych i kwalifikacyjnych,
• reprezentowanie i ochrona zawodów,
• integrowanie środowiska pielęgniarek i położnych,
• prowadzenie rejestrów,
• orzekanie w zakresie odpowiedzialności zawodowej,
• działalność edukacyjna i naukowa.

Organy Naczelnej i Okręgowych Izb

Organy Naczelnej Izby:

• Krajowy Zjazd,
• Naczelna Rada,
• Naczelna Komisja Rewizyjna,
• Naczelny Sąd,
• Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej.

Organy okręgowych izb:

• okręgowy zjazd,
• okręgowa rada,
• okręgowa komisja rewizyjna,
• okręgowy sąd,
• okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej.

Prawa i obowiązki członków izb

Prawa:

• wybierać i być wybieranym do organów izb,
• korzystać z pomocy izb w zakresie podnoszenia kwalifikacji,
• korzystać z ochrony i pomocy prawnej,
• korzystać ze świadczeń izb.

Obowiązki:

• postępować zgodnie z zasadami etyki zawodowej,
• sumiennie wykonywać zawód,
• przestrzegać uchwał organów izb,
• regularnie opłacać składki,
• aktualizować dane w rejestrze.

Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej

Ustawa określa w szczególności:

• zasady wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej,
• warunki uzyskiwania prawa wykonywania zawodu,
• zasady kształcenia zawodowego i podyplomowego,
• zakres świadczeń zdrowotnych wykonywanych przez pielęgniarki.

Charakterystyka zawodu pielęgniarki

• Zawód medyczny – pielęgniarka udziela świadczeń zdrowotnych na podstawie odrębnych przepisów.
• Zawód samodzielny – pielęgniarka wykonuje wiele świadczeń niezależnie, w granicach swoich kompetencji.
• Zawód zaufania publicznego – zawód objęty samorządem zawodowym, oparty na normach etycznych i ochronie interesu publicznego.

Na czym polega wykonywanie zawodu pielęgniarki?

Wykonywanie zawodu polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na: rozpoznawaniu potrzeb pacjenta, planowaniu i sprawowaniu opieki, samodzielnym udzielaniu określonych świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych i leczniczych, realizacji zleceń lekarskich, edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia.

Prawo wykonywania zawodu

Prawo wykonywania zawodu to formalna decyzja administracyjna, uprawniająca do wykonywania zawodu pielęgniarki.

Warunki uzyskania m.in.:

• ukończenie szkoły pielęgniarskiej / studiów,
• pełna zdolność do czynności prawnych,
• odpowiedni stan zdrowia,
• nienaganna postawa etyczna.

Prawo wykonywania zawodu stwierdza okręgowa rada pielęgniarek i położnych w drodze uchwały.

Podstawowe zasady wykonywania zawodu – prawa i obowiązki

Pielęgniarka ma obowiązek wykonywać zawód z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki zawodowej, z poszanowaniem praw pacjenta i aktualnej wiedzy medycznej. Ma obowiązek udzielić pomocy w stanach nagłych oraz zachować tajemnicę zawodową. Pielęgniarka ma prawo do informacji o stanie zdrowia pacjenta niezbędnych do sprawowania opieki oraz do szczególnej ochrony prawnej w trakcie udzielania świadczeń.

Typy czynności wykonywanych przez pielęgniarkę

• Czynności samodzielne (niezależne) – wykonywane bez zlecenia lekarza,
• Czynności na zlecenie lekarskie (zależne) – wykonywane na podstawie polecenia lekarza,
• Czynności współzależne – realizowane we współpracy z zespołem terapeutycznym.

Prawa pacjenta

a. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych i do informacji

Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, udzielanych z należytą starannością. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia przysługuje mu prawo do natychmiastowej pomocy. Pacjent ma również prawo do przejrzystej i obiektywnej procedury ustalania kolejności dostępu do świadczeń.

Prawo do informacji obejmuje uzyskanie jasnych i zrozumiałych informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych metodach leczenia, alternatywach oraz rokowaniu, a także o prawach pacjenta i rodzaju udzielanych świadczeń.

b. Prawo do tajemnicy informacji z nim związanych

Pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy wszystkich informacji dotyczących jego osoby i stanu zdrowia, uzyskanych w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej dotyczy także pielęgniarek i położnych oraz obowiązuje również po śmierci pacjenta. Uchylenie tajemnicy jest możliwe wyłącznie w przypadkach przewidzianych prawem.

c. Prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych

Pacjent ma prawo wyrazić zgodę lub odmówić zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych po uzyskaniu odpowiednich informacji. Zgoda musi być świadoma i może zostać w każdej chwili cofnięta. Wyjątek stanowią sytuacje nagłe, gdy brak zgody mógłby zagrozić życiu lub zdrowiu pacjenta.

d. Prawo do poszanowania intymności i godności pacjenta

Pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności osobistej, szczególnie podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Prawo to obejmuje również ochronę wizerunku oraz prawo do umierania w spokoju i godności. Personel medyczny ma obowiązek traktować pacjenta z szacunkiem i uwzględniać jego wrażliwość emocjonalną.

e. Prawo do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza

Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy może wnieść sprzeciw wobec opinii albo orzeczenia lekarza, jeżeli ma ono wpływ na prawa lub obowiązki pacjenta wynikające z przepisów prawa. Sprzeciw wnosi się do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta w terminie 30 dni od dnia wydania opinii lub orzeczenia.

f. Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego

Pacjent przebywający w podmiocie leczniczym ma prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z innymi osobami. Ma również prawo do odmowy takiego kontaktu.

g. Prawo do opieki duszpasterskiej

Pacjent przebywający w podmiocie leczniczym udzielającym świadczeń stacjonarnych i całodobowych ma prawo do opieki duszpasterskiej. W przypadku pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia podmiot leczniczy ma obowiązek umożliwić pacjentowi kontakt z duchownym jego wyznania.

Szczegóły zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych

Zgoda pacjenta jest podstawowym warunkiem legalności udzielania świadczeń zdrowotnych. Musi być poprzedzona udzieleniem pacjentowi informacji o stanie zdrowia, leczeniu i możliwych konsekwencjach.

Warunki ważności zgody:

1. jest udzielona przez osobę uprawnioną,
2. dotyczy czynności zgodnej z prawem,
3. jest świadoma i dobrowolna,
4. została wyrażona w formie przewidzianej przepisami prawa.

Rodzaje zgody:

• Zgoda autonomiczna (wyłączna) – wyrażona przez pacjenta pełnoletniego i nieubezwłasnowolnionego.
• Zgoda równoległa (kumulatywna) – wyrażona przez pacjenta małoletniego (16–18 lat) i jego przedstawiciela ustawowego lub przez osobę częściowo ubezwłasnowolnioną i jej opiekuna.
• Zgoda zastępcza – wyrażona przez przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego (tylko na badanie) lub sąd opiekuńczy.

Zgoda może mieć formę pisemną, ustną lub dorozumianą, przy czym w przypadku zabiegów o podwyższonym ryzyku wymagana jest forma pisemna.

Prawo do dokumentacji medycznej

Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń. Dokumentacja medyczna zawiera dane wrażliwe i podlega szczególnej ochronie prawnej.

Rodzaje dokumentacji medycznej:

• Dokumentacja indywidualna:
  • wewnętrzna (np. historia choroby),
  • zewnętrzna (np. skierowania, orzeczenia).
• Dokumentacja zbiorcza – dotycząca ogółu pacjentów (np. księgi przyjęć, rejestry zabiegów).

Forma dokumentacji

Podstawową formą prowadzenia dokumentacji medycznej jest postać elektroniczna. W określonych przypadkach dopuszczalna jest forma papierowa. Dokumentacja może być również digitalizowana.

Zasady udostępniania

Dokumentacja medyczna jest udostępniana pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu lub osobie upoważnionej, m.in. poprzez wgląd, kopię, wyciąg lub wydruk. Pierwsze udostępnienie jest bezpłatne, kolejne mogą być odpłatne zgodnie z przepisami.

Przechowywanie dokumentacji

Co do zasady dokumentacja medyczna jest przechowywana przez 20 lat od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano ostatniego wpisu, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie (np. 30 lat w przypadku zgonu pacjenta na skutek uszkodzenia ciała).

Formy wykonywania zawodu pielęgniarki

Zgodnie z art. 19 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, pielęgniarka może wykonywać zawód:

• w ramach umowy o pracę,
• w ramach stosunku służbowego,
• na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. kontrakt),
• w ramach wolontariatu,
• w ramach praktyk zawodowych,
• w formie indywidualnej praktyki pielęgniarskiej,
• w podmiocie leczniczym jako przedsiębiorca,
• w działalności naukowo-dydaktycznej, instytucjach publicznych (np. NFZ).

Zatrudnienie pracownicze – czas pracy, dyżur medyczny, klauzula opt-out

Normy czasu pracy (ustawa o działalności leczniczej):

• 7 godz. 35 min na dobę
• 37 godz. 55 min tygodniowo
• okres rozliczeniowy do 3 miesięcy
• możliwe systemy równoważne – do 12 godzin na dobę

Dyżur medyczny (art. 95 u.d.l.)

• wykonywanie czynności zawodowych poza normalnymi godzinami pracy,
• dotyczy personelu medycznego z wyższym wykształceniem w podmiotach całodobowych,
• wlicza się do czasu pracy,
• po dyżurze przysługuje 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku.

Klauzula opt-out (art. 96 u.d.l.)

• pisemna, dobrowolna zgoda pracownika,
• umożliwia pracę powyżej 48 godz./tydzień,
• może być cofnięta z miesięcznym wyprzedzeniem,
• brak zgody nie może być podstawą dyskryminacji.

Kontrakty i umowy cywilnoprawne w ochronie zdrowia

Najczęściej spotykane umowy:

• umowa zlecenia (art. 734–751 k.c.) – umowa starannego działania,
• umowa o świadczenie usług (art. 750 k.c.) – najczęściej stosowana w ochronie zdrowia,
• umowa o dzieło (art. 627–646 k.c.) – umowa rezultatu (rzadko),
• umowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne (ustawa o działalności leczniczej).

Cechy: brak podporządkowania jak w stosunku pracy, większa swoboda stron, brak norm czasu pracy.

Różnice: umowa o pracę vs umowy cywilnoprawne

Umowa o pracę:

• Kodeks pracy
• normy czasu pracy
• urlop wypoczynkowy
• ochrona przed zwolnieniem
• wynagrodzenie minimalne
• odpowiedzialność głównie pracodawcy wobec pacjenta
• świadectwo pracy

Umowy cywilnoprawne:

• Kodeks cywilny
• brak urlopu, brak norm czasu pracy
• brak ochrony trwałości zatrudnienia
• brak świadectwa pracy
• większa odpowiedzialność osobista
• elastyczność, ale mniejsza ochrona socjalna

Rodzaje odpowiedzialności prawnej

Pielęgniarka może ponosić odpowiedzialność:

• cywilną
• karną
• zawodową (dyscyplinarną)
• pracowniczą

Dodatkowo w systemie prawa istnieje też: administracyjna, konstytucyjna, międzynarodowa.

Odpowiedzialność cywilna

To odpowiedzialność majątkowa za wyrządzoną szkodę pacjentowi. Jej celem jest naprawienie szkody.

Rodzaje:

• kontraktowa – gdy istnieje umowa (niewykonanie lub nienależyte wykonanie świadczenia)
• deliktowa – czyn niedozwolony (np. błąd medyczny)

Przesłanki:

• zdarzenie (działanie lub zaniechanie + wina),
• szkoda,
• związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą.

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych

(prowadzony przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta)

Cechy:

• szybka, pozasądowa ścieżka,
• nie trzeba udowadniać winy,
• dotyczy zdarzeń w szpitalach (uszczerbek, zakażenie, śmierć),
• wnioski rozpatruje Rzecznik Praw Pacjenta.

Odpowiedzialność pracownicza

Przesłanki:

• niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków,
• wina pracownika,
• szkoda,
• związek przyczynowy.

Rodzaje:

• materialna (art. 114–127 k.p.)
• porządkowa (upomnienie, nagana, kara pieniężna)

Odpowiedzialność wobec osoby trzeciej (np. pacjenta) ponosi pracodawca (art. 120 k.p.).

Odpowiedzialność zawodowa

Zasady ogólne:

• postępowanie w ramach samorządu zawodowego,
• niezależna od karnej i cywilnej,
• dwuinstancyjna,
• celem jest ochrona pacjentów i standardów zawodu.

Organy:

• Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej
• Okręgowy Sąd Pielęgniarek i Położnych
• Naczelny Rzecznik
• Naczelny Sąd

Kary dyscyplinarne:

• upomnienie
• nagana
• kara pieniężna
• zakaz pełnienia funkcji
• ograniczenie czynności
• zawieszenie prawa wykonywania zawodu
• pozbawienie prawa wykonywania zawodu

Odpowiedzialność karna

• tylko za czyn zabroniony ustawą,
• zasada winy (umyślność lub nieumyślność),
• zasada indywidualnej odpowiedzialności,
• domniemanie niewinności,
• proporcjonalność kary,
• prawo karne jako ultima ratio.

Dotyczy m.in.:

• narażenia na niebezpieczeństwo,
• nieudzielenia pomocy,
• nieumyślnego spowodowania uszczerbku lub śmierci,
• wykonania zabiegu bez zgody.