Podstawy psychologii: definicje, metody badawcze i główne nurty

Definicja i metodologia badań psychologicznych

1. Etymologia pojęcia: Psychologia pochodzi z języka greckiego: psyche oznacza duszę, a logos naukę, czyli jest to nauka o psychice.
2. Przedmiot badań: Psychologia jest nauką zajmującą się badaniem zachowania człowieka oraz jego procesów psychicznych.
3. Kryteria badań naukowych: Badania naukowe w psychologii muszą być obiektywne, empiryczne, powtarzalne i systematyczne.
4. Cele psychologii naukowej: Cele badań psychologicznych to opis zachowania, jego wyjaśnianie, przewidywanie oraz kontrolowanie lub modyfikowanie zachowania.
5. Eksperyment: Polega na manipulacji zmienną niezależną i obserwacji jej wpływu na zmienną zależną w kontrolowanych warunkach, co pozwala ustalać związki przyczynowo-skutkowe.
6. Testy i kwestionariusze: Są standaryzowanymi narzędziami służącymi do pomiaru cech psychicznych, postaw i zdolności; muszą charakteryzować się rzetelnością oraz trafnością.
7. Studium przypadku (case study): To szczegółowa analiza jednego przypadku lub jednej osoby, dostarczająca pogłębionej wiedzy, lecz bez możliwości dokonywania szerokich uogólnień.
8. Eksperymentalny plan badawczy: Zakłada bezpośrednią ingerencję badacza, ścisłą kontrolę warunków oraz częste wykorzystanie grupy kontrolnej.
9. Korelacyjny plan badawczy: Polega na badaniu zależności między zmiennymi bez ingerencji badacza, przy czym należy pamiętać, że korelacja nie oznacza związku przyczynowego.
10. Etyka badań naukowych: Najważniejsze standardy i problemy etyczne w badaniach to świadoma zgoda, anonimowość, brak szkody, prawo do rezygnacji oraz debriefing (wyjaśnienie celu badania po jego zakończeniu).

Kierunki i nurty teoretyczne w psychologii

11. Źródła wiedzy: Nurty potocznej wiedzy o człowieku to nurt religijny, filozoficzny oraz potoczny.
12. Strukturalizm: Badał strukturę świadomości i opierał się na metodzie introspekcji.
13. Funkcjonalizm: Koncentrował się na funkcjach procesów psychicznych oraz ich znaczeniu dla przystosowania jednostki do otoczenia.
14. Pragmatyzm: Zakładał, że prawdziwe i wartościowe jest to, co działa oraz znajduje użyteczność w praktyce.
15. Asocjacjonizm: Wyjaśniał funkcjonowanie psychiki poprzez łączenie idei i doświadczeń w skojarzenia.
16. Behawioryzm: Skupiał się wyłącznie na obiektywnie obserwowalnym zachowaniu oraz paradygmacie bodziec–reakcja (S–R).
17. Kognitywizm: Traktuje ludzki umysł jako system przetwarzania informacji i bada złożone procesy poznawcze.

Osobowość, tożsamość i psychologia biologiczna

18. Koncepcja struktury Ja: Ja realne to obraz siebie takim, jakim się jest w rzeczywistości; Ja idealne odzwierciedla to, jakim chciałoby się być; natomiast Ja powinnościowe reprezentuje przekonania o tym, jakim być powinno.
19. Psychologia biologiczna: Tłumaczy zachowanie oraz przeżycia psychiczne poprzez fizjologiczne działanie mózgu, układu nerwowego, hormonów i genów.
20. Psychoanaliza: Podkreśla kluczową rolę nieświadomości, konfliktów wewnętrznych oraz fundamentalne znaczenie doświadczeń z wczesnego dzieciństwa.
21. Struktura osobowości według Freuda: Id odpowiada za pierwotne popędy i kieruje się zasadą przyjemności; Ego działa zgodnie z zasadą rzeczywistości; Superego reprezentuje zinternalizowane normy moralne i ideały społeczne.
22. Mechanizmy obronne: Nieświadome strategie radzenia sobie z lękiem i konfliktami wewnętrznymi, do których należą m.in. wyparcie, projekcja, racjonalizacja, zaprzeczanie oraz sublimacja.