Polis grecka: ustrój, Sparta, Ateny i wojny grecko-perskie

Polis – grecka miasto-państwo

Polis to grecka miasto-państwo, obejmujące miasto oraz przyległe pola. Podstawowe elementy polis to:

• agora (rynek),
• Akropol (wzgórze świątynne),
• port,
• pola.

Rolnictwo i dieta

Podstawą rolnictwa były winogrona, oliwki, groszek i śliwki. Dieta była uboga w mięso, a bogata w ryby i owoce morza.

Obywatele, metojkowie i niewolnicy

• Obywatele – posiadali pełnię praw.
• Metojkowie – wolni, bez praw politycznych, płacący podatki.
• Niewolnicy – własność, bez praw.

Wspólnota Greków

Grecy czuli się wspólnotą, ponieważ używali tego samego języka, mieli wspólne tradycje, podobny ubiór, religię oraz wspólne igrzyska olimpijskie.

Religia

Religia grecka opierała się na politeizmie i antropomorfizmie. Istniała hierarchia bóstw, z najważniejszymi na Olimpie. Każde miasto miało boga opiekuńczego, a z bogami wiązały się liczne mity.

Kolonizacja grecka

Kolonizacja wynikała z przeludnienia poleis i braku ziemi. Greckie osady powstawały wokół basenu Morza Czarnego, na wybrzeżu Azji Mniejszej oraz nad Morzem Śródziemnym.

Skutki kolonizacji

• rozwój gospodarczy,
• zastąpienie gospodarki naturalnej wymianą towarów,
• wprowadzenie monet.

Starożytna Sparta

Sparta była oligarchią. Jej prawodawcą był Likurg.

Organy władzy

• Apella – zgromadzenie narodowe,
• Gerusia – rada starszych (28 osób), uchwalająca ustawy i wyroki,
• Królowie (2) – dowódcy wojskowi, sędziowie,
• Eforowie (5 urzędników na rok) – prowadzili politykę zagraniczną.

Społeczeństwo

• Spartiaci (homoioi) – pełnoprawni obywatele,
• Periojkowie – wolni mieszkańcy bez praw politycznych,
• Heloci – własność państwa, ludność podbita.

Wychowanie (agoge)

• 7 lat – zabawy,
• 12 lat – opuszczenie domu i przeniesienie do koszar (nauka, ćwiczenia),
• 20 lat – wojownik,
• 30 lat – pełnoprawny obywatel, uczestnik syssitiów (wspólnych posiłków).

Dziewczęta uprawiały sport i dbały o kondycję.

Demokracja ateńska

Ustroje w poleis

W poleis występowały: oligarchia (rządy niewielkiej części społeczeństwa), demokracja oraz tyrania.

Pierwszy ustrój Aten

Pierwszym ustrojem Aten był system archontów (9 urzędników) oraz Areopag – rada złożona z byłych archontów.

Kryzys w VII w. p.n.e.

Ateńczycy popadali w długi i byli sprzedawani poza polis.

Reformy

• Drakon – spisanie prawa zwyczajowego, co miało ograniczyć nadużycia arystokracji.
• Solon – wykupił Ateńczyków z niewoli i zakazał sprzedaży w niewolę za długi.
• Klejstenes – początki demokracji: podział Aten na 10 jednostek (fyle), Rada Pięciuset, kolegium 10 strategów (dowodzili wojskami) oraz sąd skorupkowy (ostracyzm). Osoba wybrana w głosowaniu jako zagrażająca demokracji musiała opuścić Ateny na 10 lat.

Wojny grecko-perskie

Imperium Perskie zajmowało teren od doliny Indusu po Egipt i Trację. Za panowania Cyrusa Wielkiego podbite ludy musiały płacić daniny.

Przyczyny wojen

Powstanie greckich miast w Jonii przeciwko Persom, wsparte przez Ateny i Erettrię.

Związek Morski

Związek Morski został założony przez Ateny, gdy Sparta wycofała się z sojuszu. Zrzeszał około 200 poleis, a przywódcą był hegemon. Każde państwo składało się na budowę skarbca na Delos.

Skutki wojen

• poleis zachowały wolność,
• Ateny i Sparta rywalizowały o hegemonię,
• nastąpił rozwój kultury i demokracji w Atenach.