Polskie dążenia niepodległościowe i ruchy polityczne na przełomie XIX i XX wieku

Postulaty Polaków na przełomie XIX i XX wieku

• Odzyskanie niepodległości Polski.
• Autonomia w zaborach.
• Wprowadzenie języka polskiego w urzędach i szkołach.
• Prawa polityczne (wolność słowa, zgromadzeń).
• Poprawa warunków życia robotników i chłopów.

Najważniejsze postacie historyczne

Ludwik Waryński

• Działacz socjalistyczny.
• Założyciel partii Proletariat (1882).
• Walczył o prawa robotników i rewolucję społeczną.
• Aresztowany przez władze rosyjskie, zmarł w twierdzy szlisselburskiej.

Roman Dmowski

• Przywódca Narodowej Demokracji (endecji).
• Uważał, że należy wzmacniać naród, kulturę i gospodarkę.
• Przeciwnik walki zbrojnej w tamtym czasie.
• Reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku.

Wincenty Witos

• Lider ruchu ludowego i działacz PSL.
• Reprezentował interesy chłopów.
• Późniejszy trzykrotny premier Polski.

Rosa Luxemburg

• Działaczka socjalistyczna i marksistowska, współtwórczyni SDKPiL.
• Uważała, że robotnicy wszystkich krajów powinni się zjednoczyć.
• Była przeciwna idei niepodległej Polski.

Józef Piłsudski

• Działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS).
• Organizator walki o niepodległość i twórca Legionów Polskich.
• Późniejszy Naczelnik Państwa.

Hasła pozytywizmu

• Praca organiczna: społeczeństwo działa jak organizm; rozwój przemysłu, gospodarki i edukacji; wzmacnianie wszystkich warstw społecznych.
• Praca u podstaw: edukacja chłopów i robotników, walka z analfabetyzmem oraz pomoc najbiedniejszym.

Ruchy polityczne

Ruch ludowy

Reprezentował chłopów. Postulaty:

• Reforma rolna.
• Większe prawa polityczne.
• Poprawa życia na wsi i rozwój oświaty.

Ruch socjalistyczny

Reprezentował robotników. Postulaty:

• 8-godzinny dzień pracy.
• Wyższe płace i prawa pracownicze.
• Równość społeczna oraz rewolucja społeczna.

Podział ruchu socjalistycznego

• PPS (Polska Partia Socjalistyczna, 1892): cel to niepodległa Polska i prawa robotników (lider: Józef Piłsudski).
• SDKPiL (Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy): liderzy: Rosa Luxemburg, Julian Marchlewski; cel to rewolucja robotnicza w całej Europie, brak poparcia dla niepodległości Polski.

Rewolucja w Królestwie Polskim (1905)

Przyczyny

• Złe warunki pracy robotników i brak praw politycznych w Imperium Rosyjskim.
• Klęska Rosji w wojnie z Japonią (1904–1905).
• Kryzys gospodarczy i rosnące wpływy ruchów socjalistycznych.

Skutki

• Strajki robotnicze i demonstracje.
• Częściowe ustępstwa władz rosyjskich.

Najważniejsze daty

• 1882: Powstanie partii Proletariat.
• 1892: Powstanie PPS.
• 1905: Rewolucja w Królestwie Polskim.