Polskie Państwo Podziemne: struktura, Armia Krajowa i działania oporu (1939–1945)

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

1. Powstanie i cel

Polskie Państwo Podziemne (PPP) – tajne struktury państwa polskiego działające podczas okupacji.

Podlegało Rządowi RP na uchodźstwie.

30 września 1939 roku – powstał Rząd RP na uchodźstwie we Francji.

• Prezydent: Władysław Raczkiewicz
• Premier i Naczelny Wódz: gen. Władysław Sikorski

Później rząd przeniósł się do Londynu.

Cel: zachowanie ciągłości państwa, organizowanie oporu i utrzymywanie łączności z okupowanym krajem.

PPP miało 3 piony:

• A. wojskowy – AK,
• B. cywilno-administracyjny – Delegatura Rządu na Kraj,
• C. polityczny – Rada Jedności Narodowej.

A. Pion wojskowy 🪖

SZP → ZWZ → AK

Służba Zwycięstwu Polski (SZP) – wrzesień 1939 roku, dowódca: gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz.

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) – listopad 1939 roku, dowódca w kraju: gen. Stefan Rowecki „Grot”.

Armia Krajowa (AK) – 14 lutego 1942 roku, powstała z przekształcenia ZWZ.

Komendanci AK:

• Stefan Rowecki „Grot”
• Tadeusz Komorowski „Bór”
• Leopold Okulicki „Niedźwiadek”
• Maria Wittek „Mira” – komendantka Wojskowej Służby Kobiet, pierwsza Polka w stopniu generała brygady.

Cichociemni:

• żołnierze szkoleni na Zachodzie i zrzucani do okupowanej Polski,
• zajmowali się m.in. dywersją, wywiadem i szkoleniem AK,
• jedyna kobieta: Elżbieta Zawacka.

B. Pion cywilno-administracyjny 🏢

Delegatura Rządu na Kraj – tajna administracja cywilna. Na czele stał Delegat Rządu na Kraj w randze wicepremiera. Miała departamenty odpowiadające ministerstwom. Działały delegatury okręgowe i powiatowe.

Delegaci: Cyryl Ratajski, Jan Piekałkiewicz, Jan Stanisław Jankowski.

C. Pion polityczny 🏛️

Krajowa Reprezentacja Polityczna → Rada Jedności Narodowej „Gruba czwórka”:

• PPS – Polska Partia Socjalistyczna
• SL – Stronnictwo Ludowe
• SN – Stronnictwo Narodowe
• SP – Stronnictwo Pracy

5. Działania zbrojne ⚔️

Kedyw – Kierownictwo Dywersji AK – organizował sabotaż, dywersję i akcje bojowe.

Najważniejsze akcje:

• Akcja Wieniec – październik 1942 roku: ataki na węzły kolejowe wokół Warszawy, utrudnianie niemieckich transportów.
• Akcja pod Arsenałem – 26 marca 1943 roku: odbicie Jana Bytnara „Rudego” i innych więźniów z rąk Gestapo.
• Akcja Góral – 12 sierpnia 1943 roku: napad na niemiecki bankowóz, zdobyto ponad 106 milionów złotych.
• Akcja Taśma – sierpień 1943 roku: ataki na niemieckie strażnice graniczne.
• Akcja Kutschera – 1 lutego 1944 roku: zamach na Franza Kutscherę, dowódcę SS i Policji w Warszawie.
• Akcja „Burza” – 1944 rok: AK atakowała wycofujące się wojska niemieckie. Cel polityczny: wystąpienie wobec Armii Czerwonej jako gospodarz Polski.

6. Wywiad 🔎

AK zdobywała informacje o niemieckiej broni rakietowej V-1 i V-2. Rozpracowano m.in. poligony w Peenemünde i Bliźnie. Informacje przekazywano Brytyjczykom.

7. Walka cywilna ✊

Kierownictwo Walki Cywilnej (KWC)

• Mały Sabotaż – „Wawer”, malowanie Kotwicy Polski Walczącej, akcje ośmieszające okupanta, bojkot niemieckiej propagandy, hasło: „Tylko świnie siedzą w kinie”. Kotwicę zaprojektowała Anna Smoleńska „Hanka”.
• Bierny opór: bojkot kolaborantów, ignorowanie zarządzeń okupanta, celowe spowalnianie pracy.

Akcja „N”: propaganda skierowana do żołnierzy niemieckich, fałszywe niemieckie gazety i ulotki. Cel: osłabienie morale Wehrmachtu.

8. Tajne nauczanie 📚

Tajne komplety – nielegalne nauczanie podczas okupacji, obejmowało szkoły podstawowe, średnie i wyższe. Miało na celu zachowanie polskiej edukacji i kultury.

9. Sądy podziemne ⚖️

Tajne Sądy Specjalne działały w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Sądziły m.in.: konfidentów, kolaborantów, szmalcowników.

Kary: nagana, bojkot społeczny, kara śmierci.

10. Żegota ✡️

Rada Pomocy Żydom „Żegota” pomagała Żydom prześladowanym przez Niemców. Organizowała: fałszywe dokumenty, kryjówki, pomoc finansową, ratowanie dzieci.

Powstanie w getcie warszawskim – kwiecień 1943 roku. Walczyły m.in.:

• ŻOB – Żydowska Organizacja Bojowa,
• ŻZW – Żydowski Związek Wojskowy.