Potencjał Militarny i Strategia Wojskowa Federacji Rosyjskiej

1. Czynnik ilościowy w potencjale militarnym

• Rezerwy obronne państwa
• Zdolności mobilizacyjne
• Przygotowanie obronne społeczeństwa
• Położenie geostrategiczne (region, sąsiedztwo)
• Pomoc sojusznicza (polityczna, militarna)

2. Strategia odstraszania nuklearnego

• Środek odstraszania oraz zmuszenia przeciwnika do poszanowania pokojowych rozwiązań problemu.
• Samo posiadanie potencjału militarnego może spełniać funkcję odstraszającą.
• Ma na celu odwieść przeciwnika od podjęcia określonych działań, strategia odstraszania.
• Funkcja jest widoczna w przypadku odstraszania nuklearnego.

3. Zasady użycia sił zbrojnych Rosji

Siły zbrojne FR mogą zostać użyte w celu:

• Obrony suwerenności i integralności terytorialnej
• Przeprowadzenia operacji utrzymania pokoju
• Przerwania każdego konfliktu zbrojnego, który jest niezgodny z prawem

4. Działania Rosji w rejonie Zatoki Perskiej

Iran

• Stosunki FR z Iranem opierają się głównie na transferze uzbrojenia do Iranu, które posiada podwójne znaczenie – polityczne i ekonomiczne.
• Sprzedaż broni gwarantuje wewnętrzną i zewnętrzną stabilność na południowych granicach. Ponadto Iran jest traktowany jako ważny punkt zaczepienia dla interesów Rosji w regionie.
• FR uczestniczy w rozwoju irańskiego programu jądrowego – zgodnie z zobowiązaniem z 1993 roku FR zobowiązała się wykonać dla Iranu po dwa reaktory badawcze i energetyczne.
• W 1995 roku umowa została rozszerzona o dodatkowy protokół, wg którego Rosja miała pomóc w dokończeniu budowy elektrowni atomowej w Bushehr, pomóc w zagospodarowaniu złóż uranu i zbudowaniu pozostałych reaktorów w Iranie. Pomimo nacisków ze strony USA, FR nadal wspiera Iran.

Irak

• To kiedyś największy odbiorca sprzętu wojskowego. W wyniku sankcji międzynarodowych i embarga uniemożliwiono FR dostawy uzbrojenia na ten rynek.
• Dlatego FR koncentruje się przede wszystkim na odbudowie powiązań gospodarczych i zniesieniu sankcji. Sprzeciwiają się wszelkim działaniom militarnym USA w Iraku.

Państwa Półwyspu Arabskiego

• FR próbuje zainteresować swoim sprzętem wojskowym państwa arabskie poprzez branie udziału w międzynarodowych salonach uzbrojenia.
• Drugim sposobem zaznaczenia obecności w regionie były wizyty wysokich przedstawicieli w Kuwejcie i Bahrajnie, w wyniku czego w 1993 roku FR i Kuwejt podpisały układ o współpracy wojskowej.
• Do najważniejszych odbiorców broni w regionie zalicza się: ZEA, Bahrajn, Kuwejt, Oman.
• Rosja bierze udział w międzynarodowych salonach uzbrojenia, które odbywają się w państwach Półwyspu Arabskiego, m.in. w Abu Dabi w Zjednoczonych Emiratach Arabskich.
• Prezentowane są w ich trakcie niemal wszystkie najnowsze rosyjskie systemy uzbrojenia, począwszy od samolotów z biur konstrukcyjnych „Mikojana i Suchoja” do zaawansowanych systemów obrony przeciwlotniczej i zestawów przeciwpancernych.
• FR stara się zaprezentować walory swojego sprzętu zarówno decydentom, jak i szerokiej publiczności podczas pokazów ich możliwości bojowych.

5. Konflikty w okresie poindustrialnym

a) Epoka nuklearna – do głównych przyczyn konfliktów można zaliczyć:

1. Utrzymanie stref wpływów
2. Ideologia
3. Dekolonizacja
4. Kontrola i uzyskanie dostępu do zasobów (głównie energetycznych)

b) Epoka informatyczna – do głównych przyczyn konfliktów można zaliczyć:

1. Separatystyczne
2. Etniczne
3. Religijne
4. Zamachy stanu
5. Problem państw upadłych i interwencja zbrojna
6. Spory graniczne
7. Bunty społeczne
8. Terroryzm
9. Migracje (kontrola nad terytorium i jego zasobami oraz ludnością – ewentualna eksterminacja fizyczna lub zmuszanie jej do migracji)
10. Narkotyki
11. Zorganizowana przestępczość

Konflikty są głównie lokalne, bardzo krwawe, ofiary głównie wśród ludności cywilnej. Część sił i działań jest skierowana nie wobec wojska, ale wobec ludności cywilnej – np. Jugosławia, Afryka.

6. Pojęcie „siła militarna” wg Sun Tzu

• Siła polega na opracowaniu a potem zastosowaniu odpowiedniej strategii, która w oparciu o posiadany potencjał miała przynieść osiągnięcie zamierzonego celu oraz pokonanie wroga.
• Najwyżej cenił zwycięstwo bez użycia siły wojskowej – używając wcześniej odpowiedniego wojska, aby odstraszyć lub zmusić do poddania się przeciwnika.
• Koncepcja wykorzystania posiadanych wojsk i zasobów.
• Potencjał armii jako kwestia drugorzędna.
• Strategia zależała od potencjału państwa.

7. Uwarunkowania wewnętrzne wpływające na pozycję wydatków wojskowych

• Polityczne (założenia polityki zagranicznej, stopień jej realizacji)
• Wojskowe (wielkość potencjału militarnego, wyposażenie, rozwój baz, przyjęte i realizowane strategie wojskowe i ich charakter)
• Gospodarcze (potencjał gospodarczy, współzależności od innych państw, wielkość zadłużenia, stopień uzależnienia od importu uzbrojenia)
• Technologiczne (potencjał technologiczny, stopień samowystarczalności, możliwości technologiczne rynku, poziom i struktura wydatków na badania wojskowe)

8. Siłowe metody stosowane przez Rosję w celu wygaszania konfliktów zbrojnych na obszarze WNP

• Rozmieszczenie wojsk i innych środków oraz tworzenie mieszanych formacji wojskowych złożonych z żołnierzy państw WNP
• Użycie wojsk w celu zapewnienia bezpieczeństwa ludności rosyjskojęzycznej
• Groźba użycia siły
• Demonstracja siły militarnej
• Bezpośrednie użycie siły
• Możliwość rozmieszczenia baz wojskowych na terytorium państw WNP
• Dostawy wojskowe obejmujące uzbrojenie i technikę wojskową do stref, gdzie prowadzone są działania zbrojne

9. Relacje Rosji z 3 państwami regionu Azji i Pacyfiku

• Indie: Mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania WPK FR. Każdego roku Indie kupują od Rosji sprzęt o wartości około 1 mld USD. W 1992 roku podpisano kontrakt na dostawę 26 MiG-29, w 1993 roku zawarto porozumienie o współpracy wojskowej oraz podjęto współpracę w dziedzinie technologii jądrowej, rakietowo-kosmicznej i lotniczej. FR zaoferowała pomoc w rozwoju indyjskiego przemysłu zbrojeniowego i w budowie zakładów produkcyjnych.
• Wietnam: Dla FR nie jest tak ważnym sojusznikiem jak dla ZSRR. W 1992 roku formalnie przerwano współpracę militarną. W kooperacji militarnej najważniejsze dwie kwestie to baza morska Cam Ranh i transfer uzbrojenia.

10. Siła militarna wg Clausewitza

• Środkiem wojny jest walka.
• Aby pokonać przeciwnika, należy rozbić jego armię i zająć terytorium.
• Celem konfrontacji militarnej ma być fizyczne rozbicie sił przeciwnika oraz pozbawienie go woli walki.
• Istotne jest nie samo pokonanie wroga, lecz jego zniszczenie.
• Wojna jest bezsprzecznie integralną częścią polityki.

11. Czynniki kształtujące treść strategii wojskowej

• Cele, zadania, kierunki polityki państwa
• Sytuacja polityczna, ewentualne zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne
• Pomoc sojusznicza, potencjał ekonomiczny
  • Potencjał naukowo-technologiczny
  • Struktura społeczna i narodowościowa państwa
  • Warunki geopolityczne i położenie geostrategiczne
  • Potencjał demograficzny rozwoju cywilizacyjnego społeczeństwa
  • Tradycje historyczne i wojskowe, potencjał cywilny
  • Potencjał militarny – własny, sojuszników, potencjalnego przeciwnika

12. Międzynarodowe wyznaczniki militarne potencjału państwa

1. Materialne – związane są z dynamicznymi przekształceniami stanu uzbrojenia i wyposażenia armii. Zalicza się do nich:

• a) Modernizacja sił zbrojnych – unowocześnienie, zmiana charakteru jednostek (np. modernizacja w USA, wprowadzenie systemów bezzałogowych, modernizacja systemów dowodzenia).
• b) Przemysł zbrojeniowy – dostarczanie armii nowoczesnych technologii, jakość uzbrojenia, zdolność przemysłowa do zaspokojenia potrzeb armii, wielkość produkcji.
• c) Produkcja uzbrojenia.
• d) Sposoby pozyskiwania uzbrojenia oraz nowych technologii – legalne (zakup, współpraca, import uzbrojenia, zakup licencji) oraz nielegalne sposoby.
• e) Eksport uzbrojenia – w okresie zimnej wojny sprzedawano nadwyżki uzbrojenia (mocarstwa najpierw wyposażyły swoje armie, a potem sojuszników w nowoczesne technologie). Po zimnej wojnie sprzedaje się uzbrojenie takie, na jakie jest zapotrzebowanie.

2. Ludzkie – poziom profesjonalizacji sił zbrojnych i jego przemiany. Zalicza się do nich:

• a) Profesjonalizm armii – poziom wyszkolenia, obsługa zaawansowanych technologii, poziom przygotowania żołnierzy.
• b) Kształcenie kadry oficerskiej – jakość szkół wojskowych, porównanie do poziomu kształcenia w innych państwach, proces profesjonalizacji.
• c) System awansu w armii – za zasługi, poziom przygotowania (lub zmagania z nepotyzmem).
• d) System rekrutacji i szkolenia żołnierzy – armia zawodowa (ochotnicy, poborowi), poziom szkolenia, długość służby wojskowej oraz problem tzw. fali w wojsku.
• e) Struktura narodowościowa – np. pochodzenie etniczne zamykające drogę do kariery, spory między jednostkami etnicznymi, kwestia religii.

3. Aksjologiczne (doktrynalne) – zagadnienia strategii i taktyki militarnej. Są to sposoby wykorzystania wyznaczników materialnych i ludzkich. Zalicza się do nich koncepcje bezpieczeństwa narodowego oraz strategie i doktryny wojskowo-militarne.

13. Rosja i jej relacje z Japonią

• Do dziś między FR a Japonią nie podpisano traktatu pokojowego po zakończeniu II wojny światowej.
• Przyczyną jest wciąż trwający spór graniczny o 4 Wyspy Kurylskie. Konflikt określany jest jako prestiżowy, ale archipelag ma dla Rosji duże znaczenie strategiczne ze względu na:
  • Oddalenie wpływów militarnych USA
  • Niezamarzanie wód wokół wysp, co pozwala Marynarki Wojennej FR na całoroczną działalność na Pacyfiku – funkcja naturalnej przeszkody ochraniającej Morze Ochockie i znajdujące się tam bazy rosyjskich okrętów podwodnych o napędzie jądrowym (SSBN)
  • Możliwość łatwiejszej penetracji wywiadowczej terytorium Japonii
  • Obecność na wyspach instalacji militarnych istotnych dla systemu wczesnego ostrzegania FR i zdolności przeciwdziałania blokadzie morskiej

14. Rosja i jej relacje z USA – kontrola zbrojeń

Kolejna zmiana relacji po 11.09.2001 – FR oferuje współpracę w sferze bezpieczeństwa międzynarodowego.

Najważniejsze problemy związane z prowadzeniem działań militarnych w stosunkach FR-USA:

• a) Kontrola zbrojeń strategicznych – obejmuje ona ograniczenie strategicznych sił nuklearnych w ramach traktatu START i kwestie obrony antyrakietowej zgodnie z układem ABM (1972).

15. Czynniki jakościowe siły militarnej

• Koncepcje wykorzystywania siły militarnej
• Zdolność ponoszenia cierpień
• Wola walki społeczeństwa
• Doświadczenia militarne

Czynniki jakościowe należy uwzględnić w większym stopniu, gdyż mogą one zrekompensować braki w czynnikach ilościowych.

16. Strategia „agresja totalna”

• Agresja totalna (napaść, najazd, ekspedycja, karna interwencja): realizacja własnych celów, posiadanie przewagi nad przeciwnikiem, wykorzystanie tej przewagi w początkowej fazie wojny.
• Prowadzenie gigantycznych, pustoszących bitew.
• Zniszczenie terytorium i wojsk.
• Strategia spalonej ziemi, straty ludnościowe i materialne.
• Przykład: niemiecki blitzkrieg, całkowite zdobycie terytorium przeciwnika przez państwa osiągające przewagę militarną. Obecnie, w wyniku nowoczesnego rozwoju technologicznego, jest to strategia bardzo niebezpieczna.

17. Kooperacja FR z przedsiębiorstwami WNP

FR przywiązuje dużą wagę do kooperacji z przedsiębiorstwami przemysłu zbrojeniowego i ośrodkami naukowo-badawczymi państw Wspólnoty.

Formy kooperacji (wg Zołotariewa):

• Uzgadnianie działalności wojskowej i planów budownictwa wojskowego
• Wspólne przygotowanie wojsk, opracowanie problemów teorii i historii wojskowości
• Zgodność w realizowaniu środków mających zapobiec agresji
• Zmniejszenie zakresu wzajemnych działań wywiadowczych
• Ochrona i doskonalenie systemu wczesnego ostrzegania o ataku rakietowym
• Organizacja wspólnego przygotowania kadr wojskowych + inne wzajemnie uzgodnione przedsięwzięcia

18. Relacje Federacji Rosyjskiej z Półwyspem Koreańskim

• Po rozpadzie ZSRR doszło do przewartościowania polityki Rosji wobec państw koreańskich.
• FR większą uwagę przywiązywała do współpracy z Republiką Korei, jednocześnie ochłodzeniu uległy stosunki z Koreą Północną.
• FR dążyła do poprawy relacji militarnych z Koreą Północną przez zrewidowanie stosunków w tej dziedzinie z KRL-D, co dotyczyło dwóch kwestii:
  • Modyfikacji Traktatu o Przyjaźni, Współpracy i Wzajemnej Pomocy z 1961 roku (wzajemne zobowiązania wobec państwa trzeciego – Rosja nie chciała tworzyć z Koreą Północną sojuszu militarnego).
  • Programu nuklearnego – Rosja obiecała Korei Południowej, że nie będzie współpracować z KRL-D przy jej programie jądrowym i zakończyła wsparcie budowy nuklearnej w Korei.
• Rosja naciskała na Pjongjang, aby dotrzymywał postanowień traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT).
• W 1992 roku FR i Republika Korei podpisały porozumienie wojskowe dotyczące wymiany wizyt.
• Istniała kooperacja przedsiębiorstw zbrojeniowych obu państw – w ramach spłaty zadłużenia FR dostarczyła Korei sprzęt wojskowy, podczas gdy kontakty z Koreą Północną w połowie lat 90. uległy ograniczeniu.

19. Podział wydatków wojskowych ze względu na przedmiot

A. Koszty funkcjonowania (operacyjne):

• 1. Płace personelu – obejmują zawodowych wojskowych, personel cywilny i poborowych.
• 2. Koszty funkcjonowania i utrzymania (odzwierciedlenie natychmiastowej możliwości obrony):
  • Materiały do bieżącego użytku (zakupy wyposażenia, umundurowania, produkty naftowe, materiały szkoleniowe, środki medyczne)
  • Utrzymanie i remonty (usługi kontraktowe, zakupy części i narzędzi)
  • Wydatki na podróże, opłaty pocztowe, drukowanie i inne bieżące usługi
  • Czynsz za nieruchomości użytkowane przez siły zbrojne

B. Zakupy uzbrojenia i sprzętu oraz inwestycje:

• 1. Zakupy uzbrojenia i sprzętu: samoloty i silniki lotnicze, pociski balistyczne i rakiety (w tym głowice konwencjonalne), ładunki i bomby jądrowe, okręty podwodne i nawodne, czołgi i wozy opancerzone, systemy artyleryjskie, materiały wybuchowe i amunicja, wyposażenie elektroniczne i łączność, pojazdy oraz pozostałe uzbrojenie.
• 2. Inwestycje budowlane (infrastruktura): bazy lotnicze i lotniska, stanowiska rakietowe, bazy i obiekty marynarki wojennej, urządzenia łączności, koszary, obiekty służby zdrowia, magazyny, warsztaty, budynki dowództwa i administracji, fortyfikacje, schrony.

C. Prace naukowo-badawcze:

• 1. Badania podstawowe i stosowane.
• 2. Prace rozwojowe, testowanie oraz ekspertyzy (najpierw prowadzenie badań, projektowanie, testowanie, a dopiero potem wprowadzanie technologii).

20. Czynniki wpływające na strategię wojskową państwa

1. Czynniki wewnętrzne:

• a. Geopolityczne: położenie geograficzne (państwa morskie vs. śródlądowe), rozmiar terytorium, granice i sąsiedzi.
• b. Ekonomiczne: budżet obronny, stan gospodarki.
• c. Społeczne i polityczne: system polityczny (demokracje mogą unikać długich konfliktów), wola społeczeństwa, technologia i przemysł wojskowy.
• d. Wojskowe: potencjał militarny, doświadczenie wojenno-operacyjne.

2. Czynniki zewnętrzne:

• a. Zagrożenia i przeciwnicy: charakter zagrożeń (asymetryczne vs. symetryczne), siła przeciwnika.
• b. Sojusze i organizacje międzynarodowe: przynależność do sojuszy, wsparcie zewnętrzne.
• c. Międzynarodowe otoczenie polityczne: prawo międzynarodowe, presja dyplomatyczna.

3. Czynniki technologiczne:

• Innowacje militarne (drony, sztuczna inteligencja, cyberwojna), wyścig zbrojeń.

4. Czynniki historyczno-kulturowe:

• Tradycje wojskowe, doświadczenia wojenne.

21. Stosunki militarne FR–ChRL

• 1992: Porozumienie o współpracy wojskowo-technicznej. Przyczyny: kryzys rosyjskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego oraz embargo Zachodu na broń dla Chin po wydarzeniach na placu Tiananmen (1989).
• Od 1992 r. Rosja stała się głównym dostawcą uzbrojenia dla Chin. Kluczowe kontrakty: myśliwce Su-27 (z uzbrojeniem i szkoleniem) oraz ich wersje rozwojowe.
• Inne zakupy: rakiety powietrze-powietrze, samoloty Ił-76, śmigłowce Mi-17, Ka-27, systemy przeciwpancerne, 4 okręty podwodne.
• 1996: Memorandum o kooperacji – licencja na Su-27, wsparcie przy J-10, transfer technologii (także podwójnego przeznaczenia), współpraca naukowa (od 1992 r. centrum jądrowe w Harbinie), intensywna wymiana naukowców.
• 2001: Współpraca potwierdzona w układzie o dobrosąsiedztwie; ograniczanie sił zbrojnych przy granicy.

22. Kwestia utrzymania rosyjskich baz wojskowych w WNP

• Rozpad ZSRR doprowadził do załamania systemu obronnego FR i utraty kluczowej infrastruktury (najcenniejsze obiekty pozostały m.in. na Białorusi i Ukrainie, np. sztab Nadbałtyckiego Okręgu Wojskowego w Rydze, baza morska w Lipawie).
• Główny cel Rosji: zachowanie dostępu do obiektów wojskowych poza własnymi granicami.
• 1992: Porozumienie FR–Kazachstan o wspólnym użytkowaniu baz i poligonów.
• 1995: Dekret Jelcyna o negocjacjach ws. utrzymania ok. 30 rosyjskich baz za granicą.
• 1997: Porozumienie z Białorusią o współpracy wojskowo-technicznej i wykorzystaniu infrastruktury.
• 1997: Porozumienie FR–Ukraina o podziale Floty Czarnomorskiej, redukcji długu Ukrainy i statusie rosyjskiej floty na jej terytorium.

23. Strategia defensywna (Strategia obrony granic)

• Charakter obronno-zaczepny.
• Cel: powstrzymanie ataku przeciwnika przy granicach, niedopuszczenie do jego wtargnięcia; zakłada przeniesienie walk na terytorium agresora oraz utrzymanie rejonów do szybkiego przeniesienia działań na teren wroga.
• Obecnie rozwój siły walki zwiększył obszar rażenia oraz doprowadził do powstania nowych środków wojskowych i sił specjalnych.

24. Zakres MSM (Międzynarodowe Stosunki Militarne)

• Ewolucja siły militarnej – zmiany potencjału i sposobów walki.
• Ranga militariów – prestiż państwa, równowaga sił.
• Instytucjonalizacja – sojusze, paki, organizacje wojskowe.
• Zbrojenia / rozbrojenie – ONZ, KBWE/OBWE, CFE.
• Regionalizacja i globalizacja – misje pokojowe ONZ.
• Dyplomacja wojskowa – attaché, misje wojskowe.
• Pozycja militarna państwa – potencjał + współpraca wojskowa.
• XXI w. – nowe zagrożenia, technologie, wojny hybrydowe.
• Wywiad / kontrwywiad – cywilny i wojskowy.
• Wojsko a polityka – wpływ armii na władzę.
• Aktorzy pozapaństwowi – koncerny zbrojeniowe, PMC, grupy zbrojne.

25. Przyczyny konfliktów w epoce przedindustrialnej

• a) Wojny dynastyczne – spór o tron, walka o honor, prestiż władcy, zdobycie terytorium (np. wojna stuletnia, wojna polsko-szwedzka).
• b) Wojny religijne – krucjaty, wojny z heretykami, niewiernymi i poganami (np. wojna trzydziestoletnia). W Europie wojny te zakończył pokój westfalski.
• c) Konflikty narodowościowe – walka o utrzymanie własnego państwa (np. na kongresie wiedeńskim Szwajcaria została uznana za niezależne państwo).
• d) Podboje terytorialne.
• e) Walka o kontrolę nad szlakami handlowymi i komunikacyjnymi.
• f) Wojny o hegemonię i utrzymanie równowagi sił.
• g) Pomoc sojusznicza (przymierza).
• h) Propagowanie, ochrona lub obalanie praw i idei.

26. Rola FR w tworzeniu armii narodowych WNP

• Po rozpadzie ZSRR wiele państw WNP (zwłaszcza w Azji Środkowej) miało trudności z budową własnych armii.
• Problemy: brak kadr, ograniczone środki finansowe, uzależnienie od rosyjskiego uzbrojenia, części i serwisu.
• Rosja oferowała dostawy broni, sprzętu i szkolenia w zamian za dostęp do baz i infrastruktury wojskowej.
• Państwa WNP w zamian ograniczały autonomiczną politykę lub ponosiły koszty finansowe.

27. Co składa się na potencjał militarny państwa?

Pojęcie potencjału militarnego obejmuje cały zakres dostępnych środków umożliwiających prowadzenie działań wojennych, tj. ilościowy i jakościowy stan sił zbrojnych (czynnych i w rezerwie), infrastruktury wojskowej oraz zapasów materiałów bojowych.

Potencjał militarny państwa tworzy:

a) Kompleks militarno-przemysłowy:

• Zbrojeniowe zakłady produkcyjne
• Wojskowe i cywilne środki oraz centra naukowo-badawcze
• Poligony doświadczalne
• Surowce i materiały, kadry

b) Siły zbrojne:

• Armia regularna, formacje paramilitarne
• Wywiad i kontrwywiad
• Przeszkolone rezerwy osobowe
• Infrastruktura militarna, bazy wojskowe, ośrodki dowodzenia, stacje radarowe

28. Nowa strategia wojskowa

Treść przyszłej strategii wojskowej obejmuje:

• a) Określenie charakteru przyszłej wojny – jak będzie wyglądała na podstawie doświadczeń konfliktów wcześniejszych.
• b) Sposoby zapobiegania wybuchowi wojny.
• c) Sposoby przygotowania do ewentualnej wojny.

29. Wydatki na utrzymanie i rozwój sił zbrojnych

• Budżet konsumpcyjny (bieżący / wegetacyjny) – wydatki na utrzymanie sił zbrojnych, status quo, pensje, wynagrodzenia, zakup środków niezbędnych do funkcjonowania SZ, szkolenia, przewóz sprzętu, wydatki administracyjne i komunalne.
• Budżet inwestycyjny – przeznaczony na jakościowy rozwój sił zbrojnych: zakup uzbrojenia i sprzętu wojskowego, modernizacja, prace naukowo-badawcze o charakterze wojskowym, rozbudowa baz i systemów wczesnego ostrzegania (generalnie preferowany).

30. Charakterystyka misji pokojowych FR z krajami WNP

• Uczestnictwo armii rosyjskiej lub innych wojsk w operacjach pokojowych na obszarze WNP oznacza rozmieszczenie sił w miejscach konfliktu.
• Wojska te powinny działać w ramach wspólnych formacji, złożonych z jednostek wojskowych innych państw Wspólnoty.
• Zadania wykonywane w ramach operacji utrzymania pokoju (prowadzone na mocy decyzji RB NZ lub zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami FR):

1. Rozdzielenie walczących stron
2. Uregulowanie ekstremalnych sytuacji w strefie konfliktu
3. Pomoc humanitarna, ewakuacja uchodźców, ochrona obiektów wojskowych i głównych szlaków komunikacyjnych
4. Przerwanie dostaw broni w rejon konfliktu, rozminowanie
5. Podjęcie środków w celu stabilizacji sytuacji i organizacji pokojowego życia ludności

31. Trudności zdefiniowania pojęcia „siła militarna”

Jednoznaczne scharakteryzowanie pojęcia siła militarna wywołuje problemy, ponieważ zakres tego pojęcia nieustannie ewoluuje:

• a) Określenie miejsca siły militarnej w polityce, a przede wszystkim w polityce zagranicznej państwa.
• b) Rozwój wyrafinowanych systemów uzbrojenia i całego kompleksu militarno-przemysłowego pod wpływem rewolucji naukowo-technicznej.

32. Strategia odwrotowo-wyczerpująca

Skuteczna w dużych państwach, polega na osłabieniu siły uderzeniowej przeciwnika poprzez wycofywanie się i oddawanie ziemi.

Kryteria:

• Duże terytorium
• Zdolność do ciągłego uzupełniania sił (duże rezerwy)
• Wykorzystywanie sprzyjających warunków naturalnych (teren, klimat)
• Potencjał ekonomiczny, militarny, społeczny
• Wpływ opinii publicznej
• Zachowanie swobody działań

33. Formy współpracy wojskowej Rosji z państwami WNP

1. Rozdzielenie walczących stron
2. Uregulowanie ekstremalnych sytuacji w strefie konfliktu
3. Pomoc humanitarna, ewakuacja uchodźców, ochrona obiektów wojskowych i głównych szlaków komunikacyjnych
4. Przerwanie dostaw broni w rejon konfliktu, rozminowanie
5. Przyjęcie środków w celu stabilizacji sytuacji i organizowania pokojowego życia ludności

34. Działania wojskowe FR w przypadku rozszerzenia NATO na wschód

• a) Rozmieszczenie głowic nuklearnych na okrętach Floty Bałtyckiej i w obwodzie kaliningradzkim
• b) Rozbudowę potencjału rakietowo-jądrowego
• c) Pełnienie przez strategiczne siły jądrowe roli powstrzymywania
• d) Demonstrację siły militarnej wobec NATO i państw kandydujących

35. Uwarunkowania zewnętrzne decydujące o poziomie wydatków wojskowych

1) Międzynarodowe uwarunkowania polityczne:

• Pozycja i rola państwa w stosunkach międzynarodowych (aktywna, bierna, mocarstwowa).
• Sytuacja międzynarodowa (globalna i regionalna), stopień wrażliwości na środowisko międzynarodowe.
• Członkostwo w organizacjach, położenie geopolityczne i geostrategiczne, stopień konfliktogenności regionu (np. Izrael).

2) Międzynarodowe uwarunkowania wojskowe:

● Faza wyścigu zbrojeń (odprężenie, rywalizacja, stabilizacja).

● Ocena potencjału militarnego przeciwnika (nowe systemy uzbrojenia, dążenie do zyskania przewagi).

● Regionalny bilans sił i potencjałów (układ sił w regionie, naruszenie równowagi).

3) Międzynarodowe uwarunkowania polityczno-wojskowe:

● Przynależność do sojuszy obronnych.

● Rola państwa w układzie (lider, państwo wiodące, państwo klient).

● Koncepcja strategiczna danego sojuszu.

36. Dlaczego trudno zdefiniować wydatki wojskowe?

• a) Duży stopień tajności informacji dotyczących polityki militarnej (brak danych lub dane wykluczają się).
• b) Różne sposoby określania i klasyfikacji wydatków.
• c) Szybkość zachodzących zmian w siłach zbrojnych.
• d) Stosowane przeliczniki kursów walut.
• e) Inflacja, deflacja i wzrost cen rzutujące na siłę nabywczą pieniądza.

37. Instrument militarny w stosunkach międzynarodowych

W szerokim znaczeniu słownikowym instrument to „środek służący do realizacji czegoś”. W politologii i stosunkach międzynarodowych instrument militarny jest rozumiany jako:

• • Środek realizacji polityki zagranicznej: Narzędzie, którym państwo posługuje się w celu osiągnięcia konkretnych celów politycznych na arenie międzynarodowej.
• • Potencjał siłowy: Obejmuje zarówno potencjał sił zbrojnych (armię), jak i formacje paramilitarne, rozpatrywane w kategoriach ilościowych oraz jakościowych.
• • Czynnik siły: Stanowi materialny atrybut potęgi państwa, który wpływa na jego pozycję międzynarodową i bezpieczeństwo.

Zakres instrumentu militarnego

Zakres ten nie ogranicza się wyłącznie do prowadzenia wojny, lecz ulega systematycznemu rozszerzeniu i obejmuje:

• • Komponenty strukturalne:
  • Siły Zbrojne: Wojska lądowe, siły powietrzne, marynarka wojenna oraz – co kluczowe dla mocarstw – strategiczne siły nuklearne, które pełnią rolę odstraszającą.
  • Inne struktury siłowe: Tzw. „druga armia”, czyli formacje paramilitarne (np. wojska MSW, straż graniczna) oraz służby wywiadowcze (wywiad wojskowy GRU i cywilny SWZ), które wspierają realizację celów politycznych.
  • Kompleks wojskowo-przemysłowy (WPK): Zaplecze naukowo-badawcze i produkcyjne, które decyduje o nowoczesności i samowystarczalności militarnej państwa.
• • Formy wykorzystania (zakres działań):
  • Bezpośrednie: Prowadzenie walki zbrojnej, udział w operacjach pokojowych (peacekeeping) oraz wygaszanie konfliktów lokalnych.
  • Pośrednie: Odstraszanie nuklearne, demonstracja siły, utrzymywanie baz wojskowych za granicą, wspólna ochrona granic oraz współpraca wojskowo-techniczna (eksport broni, szkolenia).
  • Działania poniżej progu wojny: Wykorzystanie sił zbrojnych w konfliktach o niskiej intensywności, co staje się coraz częstszą formą użycia tego instrumentu w XXI wieku.

Dynamika i ewolucja instrumentu

Współczesny instrument militarny cechuje się dużą zmiennością:

• • Ograniczenie i rozszerzenie: Choć po zimnej wojnie ogólne znaczenie siły militarnej w stosunkach międzynarodowych zostało ograniczone na rzecz czynników ekonomicznych, to sam zakres dostępnych narzędzi militarnych uległ rozszerzeniu.
• • Wpływ technologii: Rozwój technologiczny i nowe systemy uzbrojenia zmieniają sposób, w jaki państwa mogą wywierać presję lub zapewniać bezpieczeństwo.
• • Zmiana charakteru zagrożeń: Wzrost znaczenia podmiotów niepaństwowych (np. organizacji terrorystycznych) wymusił na państwach adaptację instrumentu militarnego do zwalczania zagrożeń asymetrycznych.

Podsumowując, instrument militarny państwa to całokształt jego zasobów wojskowych i przemysłowych oraz sposobów ich wykorzystania (od dyplomacji wojskowej po otwarty konflikt), służący zabezpieczeniu interesów narodowych i realizacji celów polityki zagranicznej.

38. Adaptacja traktatu CFE a polityka Rosji

FR formalnie jako pierwsza zgłosiła możliwość modyfikacji traktatu CFE. Proces ten określano jako „adaptację”. Do przyczyn podjęcia przez Rosję tych działań, oprócz kwestii strefy flankowej, należy zaliczyć również powstanie planów rozszerzenia NATO o nowych członków.

Początkowo adaptację CFE traktowano jako instrument blokowania rozszerzenia Sojuszu, a w późniejszym okresie – zmniejszenia jego militarnych skutków.

Działania FR w kierunku adaptacji CFE według Z. Lachowskiego to:

• a) Zachowanie pułapu zbiorowego na poziomie z 17 listopada 1995 r. bez względu na liczbę członków – oznaczało to, że w przypadku powiększenia Sojuszu o nowe państwa, powstałą „nadwyżkę” należy zredukować;
• b) Ustanowienie pułapów krajowych – w miejsce limitów terytorialnych wprowadzenie łącznych pułapów (oznaczałoby to likwidację ograniczeń strefowych);
• c) Wprowadzenie ograniczeń na rozmieszczanie wojsk na terytorium nowych członków NATO;
• d) Objęcie postanowieniami CFE nowych rodzajów broni;
• e) Nierozbudowywaniu sojuszniczej infrastruktury militarnej na terytorium nowych członków NATO;
• f) Zakaz stacjonowania obcych wojsk w miejscach, gdzie ich nie było przed 17 listopada 1995 r. – żołnierze rosyjscy rozlokowani m.in. na Kaukazie i Ukrainie nie podlegali tym ograniczeniom;
• g) Propozycja włączenia całości składowanego uzbrojenia do jednostek służby czynnej;
• h) Krytyka wyłączenia samolotów i śmigłowców z przedmiotu terytorialnych porozumień.

Według Z. Lachowskiego, wszystkie powyższe kroki Rosji miały na celu skrępowanie swobody operacyjnej NATO oraz wymuszenie asymetrycznych redukcji, które zmniejszyłyby dysproporcję między potencjałem militarnym Rosji a rosnącym Sojuszem.