Pozytywizm: Kluczowe Założenia, Filozofia i Program Epoki

Geneza i Nazwa Epoki

Nazwa została zaczerpana z tytułu dzieła francuskiego filozofa Auguste’a Comte’a. Przedstawiciele tego nurtu uważali, że filozofia powinna proponować pozytywne rozwiązania i w ten sposób przyczyniać się do polepszania warunków życia społeczeństwa. Pozytywizm to w literaturze i sztuce realizm oraz naturalizm w jednym.

Realizm

• Obiektywizm: Narrator w tych dziełach jest wszechwiedzący.
• Szczegółowość: Dokładne opisy postaci i otoczenia.
• Pogłębiona psychologia postaci: Bohaterowie nie byli jednowymiarowi; przedstawiano ich rozwój oraz wpływ środowiska na ich losy.
• Odtwarzanie świata: Ukazywanie rzeczywistości taką, jaka jest w istocie.

Naturalizm

• Biologizm: Postrzeganie człowieka głównie przez pryzmat jego biologii i instynktów.
• Eksponowanie brzydoty: Otwarte pisanie o chorobach, starości i śmierci.
• Nowy typ bohatera: Skupianie się na jego codziennym życiu i determinizmie społecznym.

Pozytywizm Warszawski i Główne Hasła Programowe

Pozytywizm warszawski to prąd ideowo-myślowy powstały po upadku powstania styczniowego, który odrzucał romantyczne koncepcje walki o wolność oraz idealizm. Do najważniejszych założeń epoki należą:

• Scjentyzm: Pogląd zakładający, że dzięki nauce opartej na rozumie i doświadczeniu można lepiej rozumieć procesy społeczne i dzięki temu rozwiązać problemy, takie jak głód.
• Organicyzm: Założenie, że społeczeństwo jest jak jeden organizm – do rozwoju państwa potrzebna jest harmonijna współpraca między wszystkimi grupami społecznymi.
• Ewolucjonizm: Pogląd, którego punktem wyjścia stała się teoria Karola Darwina: natura ulega ciągłym zmianom, co odnosi się również do społeczeństwa.
• Utylitaryzm: Przekonanie, że działania człowieka są dobre i słuszne o ile przyczyniają się do dobra ogółu.
• Kult pracy: Przekonanie, że rzetelna praca stanowi najwyższą wartość moralną, podstawę rozwoju jednostki oraz fundament zamożności całego społeczeństwa.
• Liberalizm: Nacisk na wolność jednostki.
• Praca u podstaw: Edukowanie warstw społecznych, pomaganie najuboższym w celu zdobycia przez nich wiedzy i świadomości.
• Praca organiczna: Zwolennicy pracy organicznej widzieli szansę na podniesienie kraju poprzez wzmocnienie gospodarki i instytucji społecznych.

Najważniejsi Myśliciele i Filozofowie

Auguste Comte

Interesowało go społeczeństwo, a nie tylko sama jednostka. Wyróżnił trzy stadia ludzkości:

1. Starożytność: Wyjaśnianie zjawisk za pomocą religii.
2. Renesans i Romantyzm: Wyjaśnianie zjawisk poprzez odwołanie do idei.
3. Pozytywizm: Wyjaśnianie świata za pomocą faktów. Postulował wykorzystanie metod nauk matematycznych i przyrodniczych do dbania o społeczeństwo.

John Stuart Mill

Uważał, że idealne społeczeństwo składa się z jednostek, których dobro jest tożsame z dobrem ogółu. Człowiek jest szczęśliwy, gdy jest użyteczny dla społeczeństwa. Mill występował przeciwko niesprawiedliwości i nierównemu podziałowi dóbr.

Herbert Spencer

Twierdził, że prawo ewolucji jest prawem powszechnym – wyjaśnia kształtowanie się wszechświata i społeczeństw. Równość i wolność wyzwalają pełnię potrzeb jednostki. Zgodnie z teorią walki o byt, uważał, że należy wspierać innych w rozwoju.

Hipolit Taine

Uważał, że nie istnieje liniowy rozwój i postęp – zmiany dokonują się skokowo. Prawa historii są dla niego równoważne prawom natury, a wydarzenia historyczne zależą od środowiska, rasy i momentu dziejowego.

Aleksander Świętochowski

Twórca programu reform i społecznego rozwoju zamiast walki zbrojnej. Główny propagator postulatów pracy u podstaw.

Julian Ochorowicz

Prowadził badania w dziedzinie psychologii klinicznej. Jako pozytywista opierał się na myśleniu bazującym wyłącznie na faktach i dowodach naukowych.