Pozytywizm w Polsce: Kluczowe Zagadnienia, Literatura i Myśl Społeczna

Podstawowe Założenia i Myśl Społeczna Pozytywizmu

• P, P, P, P, P, F

• Prąd umysłowy oraz ruch społeczny, który zaczął się w Polsce po upadku powstania styczniowego. Przeciwstawiał romantycznej ideologii powstańczej realizm polityczny, program wszechstronnego ekonomicznego oraz kulturalnego rozwoju społeczeństwa oraz funkcjonowanie oświaty, przede wszystkim wśród zwyczajnych klas społecznych. Głównym dominiem kształtowania się myśli ideologicznej była Warszawa.

• Przedstawiciele: np. Aleksander Świętochowski, Bolesław Prus, Włodzimierz Spasowicz

• D

Sytuacja Twórców i Literatura „Ku Pokrzepieniu Serc”

• Wielu pisarzy mieszkających w zaborze rosyjskim starało się wydawać swoje utwory m.in. w Galicji, gdzie cenzura była łagodniejsza. Drugim skutecznym sposobem było wykorzystywanie przez artystów tzw. języka ezopowego – przekazywali treści zakazane przez cenzurę, łącząc różnorodne figury stylistyczne dla polskich odbiorców.

• Np. Trylogia powstawała w okresie nasilania się rusyfikacji oraz germanizacji. Henryk Sienkiewicz tworzył swoje powieści historyczne „ku pokrzepieniu serc”, co oznaczało, że opowieści o dawnych dziejach Rzeczypospolitej miały dostarczać czytelnikom otuchy, podtrzymywać poczucie charakterystycznej przynależności oraz dawać powód do wiary, że z każdego upadku można się podnieść. Sienkiewicz nie szczędził Polakom gorzkich prawd o nich samych – jego historyczni bohaterowie musieli udowadniać, że każdy może zmienić się na lepsze, ale to wymaga pracy i poświęcenia.

• A

• Np. praca u podstaw, scjentyzm, ewolucjonizm

• B

• Np. proza lepiej spełniała zadania społeczne, które stawiano wymaganiom literackim w dobie pozytywizmu.

• A, B, D, E, F, K

Obraz Miasta i Przestrzeni w Powieści Pozytywistycznej

• Np. W Lalce Bolesława Prusa pojawia się obraz Warszawy oraz Paryża. Oba miasta czytelnik ogląda oczami Stanisława Wokulskiego. Warszawa jest miastem kontrastów – reprezentacyjne dzielnice graniczą w niej z rejonami nędzy i ludzkich upadków. Paryż to nowatorska przestrzeń odzwierciedlająca głębię człowieka, przemyślana architektonicznie. Motyw miasta stał się jednym z najważniejszych w dobie pozytywizmu, co było spowodowane przemianami cywilizacyjnymi i postępującą w II połowie XIX wieku urbanizacją. Tutaj jedni bohaterowie bogacili się, zdobywając ogromne majątki, inni cierpieli srogą biedę, niezdolni poradzić sobie z realiami życia w wielkim mieście.

• Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem; Bolesław Prus, Lalka

Styl Artystyczny: Realizm i Naturalizm

• a) Styl artystyczny: realizm

  • Np. zgodność artystyczna ujęcia z rzeczywistością znaną z codziennego doświadczenia

  • Np. przedstawienie zwyczajnego, niestylizowanego pejzażu; ludu i jego obyczajów; eksponowanie psychiki modela

• b) Styl artystyczny: naturalizm

  • Np. przedstawienie środowiska proletariatu miejskiego (wygląd ulic, fabryk, domów)

  • Np. antyestetyzm, brutalność obrazowania

• B

• D

• A – VI, B – II, C – V, D – IV, E – III, F – I

Debaty Prasa i Kwestie Społeczne

• Np. W okresie pozytywizmu na łamach prasy toczyły się ważne dyskusje ideowe, poruszające aktualne kwestie dotyczące sposobu funkcjonowania polskiego społeczeństwa oraz koniecznego zastosowania reform.

• Np. Aleksander Świętochowski, Eliza Orzeszkowa