Proces integracji europejskiej: Historia, przyczyny i kluczowe instytucje UE

1. Pojęcie integracji

Integracja to nawiązywanie współpracy w celu osiągnięcia pewnych korzyści, mimo dzielących nas różnic.

2. Trzy instytucje integracji europejskiej przed powstaniem Unii Europejskiej (UE)

• Unia Zachodnia (1948): Była sojuszem obronnym i politycznym powołanym w 1948 roku, który położył fundamenty pod europejską współpracę militarną i późniejsze struktury bezpieczeństwa.
• Europejska Organizacja Współpracy Gospodarczej (1948): Powołana w celu koordynacji sprawnego funkcjonowania Planu Marshalla i stabilizacji kursu walut.
• Rada Europy (1949)
• Europejska Wspólnota Węgla i Stali (1952): Historyczna, funkcjonująca w latach 1952–2002 ponadnarodowa organizacja gospodarcza, której powstanie zapoczątkowało europejskie procesy integracyjne.
• Europejska Wspólnota Gospodarcza (1958)
• Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (1975)

3. Przyczyny integracji europejskiej po II wojnie światowej

1. Próba stworzenia przeciwwagi dla światowej dominacji USA i ZSRR

Po II wojnie światowej Europa straciła status światowego lidera na rzecz dwóch supermocarstw: Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego. Państwa europejskie zrozumiały, że działając w pojedynkę, będą tylko „pionkami” w grze gigantów.

Wniosek: Integracja miała pozwolić Europie odzyskać znaczenie i stać się „trzecią siłą” na arenie międzynarodowej.

2. Nawiązywanie pokojowej współpracy pomiędzy dwoma starymi wrogami: Francją i Niemcami

To najważniejszy fundament pokoju w Europie. Przez dekady te dwa kraje toczyły krwawe wojny o surowce i granice. Po 1945 roku uznano, że jedynym sposobem na uniknięcie kolejnej tragedii jest wspólne zarządzanie gospodarką.

Wniosek: Dzięki powiązaniu przemysłu ciężkiego (węgla i stali), Francja i Niemcy stały się od siebie zależne ekonomicznie, co uczyniło wojnę między nimi niemożliwą.

3. Rozpad systemu kolonialnego (aspekt gospodarczy)

Po wojnie mocarstwa europejskie (jak Wielka Brytania, Francja czy Belgia) zaczęły tracić swoje kolonie w Afryce i Azji, które wcześniej były źródłem tanich surowców i pewnym rynkiem zbytu.

Wniosek: Utrata wpływów poza Europą zmusiła państwa do zacieśnienia handlu między sobą. Stworzenie wspólnego rynku europejskiego miało zrekompensować straty finansowe wynikające z dekolonizacji.

4. Państwa członkowskie UE

• 1952 (Traktat Paryski): Republika Federalna Niemiec, Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy.
• 1958 (Traktaty Rzymskie): Republika Federalna Niemiec, Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy.
• 1973: Wielka Brytania, Irlandia, Dania.
• 1981: Grecja.
• 1986: Hiszpania, Portugalia.
• 1995: Szwecja, Finlandia, Austria.
• 2004: Polska, Węgry, Czechy, Słowacja, Słowenia, Litwa, Łotwa, Estonia, Malta, Cypr.
• 2007: Bułgaria, Rumunia.
• 2013: Chorwacja.
• 2020: Irlandia, Dania (Uwaga: W 2020 nastąpił Brexit, czyli opuszczenie struktur UE przez Wielką Brytanię).

5. Instytucje UE

Struktura powiązań

• Rada Europejska: Ukierunkowuje i informuje pozostałe organy.
• Rada Unii Europejskiej: Wyraża stanowiska wspólnie z Parlamentem Europejskim.
• Komisja Europejska: Organ wykonawczy zatwierdzany przez Parlament.

Charakterystyka organów

1. Rada Europejska – jej celem jest ułatwienie współpracy przywódcom państw członkowskich oraz ustalenie stanowisk tych państw w ważnych kwestiach politycznych. Określa główne kierunki polityki UE, decyduje o przyjęciu nowych członków i koordynuje politykę zagraniczną.
2. Rada Unii Europejskiej – podstawowy organ prawodawczy (uchwala prawo UE) oraz główny organ decyzyjny. Podejmuje uchwały (akty prawne) obowiązujące wszystkich członków UE.
3. Komisja Europejska – organ o charakterze wykonawczym; rodzaj rządu UE. W jej skład wchodzi 27 komisarzy reprezentujących kraje członkowskie, którzy mają obowiązek działać w interesie UE, a nie swojego kraju.
4. Parlament Europejski – ma charakter opiniodawczo-doradczy oraz kontrolny. Zasiadają w nim deputowani (w tym polscy europarlamentarzyści) wybierani w wyborach powszechnych. Powołuje Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.
5. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Luksemburg) – najwyższy organ sądowy UE. Składa się z sędziów wybieranych na 6-letnią kadencję. Rozstrzyga spory między państwami członkowskimi oraz rozpatruje skargi osób fizycznych przeciwko organom UE.
6. Trybunał Obrachunkowy – prowadzi kontrolę wszystkich wpływów i wydatków instytucji unijnych. Składa się z 27 członków.