Produkcja, koszty i struktury rynku: podstawy ekonomii i pieniądza

Produkcja i rodzaje produktów

Produkcja to proces wykorzystania czynników produkcji (praca, kapitał, ziemia, technologia) w celu wytworzenia produktu.

Produkt dzieli się na:

• Dobro materialne – rzecz o charakterze fizycznym i namacalnym, którą można przywłaszczyć i magazynować.
• Usługa – niematerialna czynność; cechuje się nierozdzielnością z wykonawcą, nietrwałością (nie można jej magazynować), niejednolitością (trudność standaryzacji) oraz brakiem transferu własności.

Koszty produkcji

Całkowity koszt produkcji – suma wszystkich wydatków na wytworzenie danej ilości dóbr.

• Koszt stały – niezależny od wielkości produkcji (np. czynsz, administracja).
• Koszt zmienny – zmienia się wraz z wolumenem produkcji (np. surowce, płace pracowników produkcyjnych).
• Koszt krańcowy – przyrost kosztu całkowitego wynikający z wytworzenia jednej dodatkowej jednostki produktu.

Maksymalizacja zysku

Przedsiębiorca dąży do wyznaczenia takiej wielkości produkcji, która zapewni największą nadwyżkę przychodów nad kosztami. Maksimum zysku całkowitego osiąga się w punkcie, w którym koszt krańcowy zrównuje się z przychodem krańcowym.

Modele struktur rynku

• Konkurencja doskonała – bardzo wielu małych sprzedawców i nabywców, produkty identyczne, brak barier wejścia; uczestnicy są cenobiorcami.
• Monopol – tylko jedna firma oferuje produkt, wysokie bariery wejścia; firma jest cenotwórcą.
• Konkurencja monopolistyczna – wielu dostawców oferujących produkty zróżnicowane, które są bliskimi substytutami; swoboda wejścia na rynek.
• Oligopol – niewielu dużych dostawców, których decyzje są współzależne; często występują zmowy dotyczące cen i niechęć do konkurencji cenowej.

Pieniądz

Pieniądz to uniwersalny środek płatniczy umożliwiający wymianę.

Właściwości

Pieniądz jest trwały, jednorodny, płynny, podzielny, przenośny i cenny.

Funkcje

• Transakcyjna (środek wymiany),
• obrachunkowa (miernik wartości),
• tezauryzacji (oszczędzanie).

Formy

• Gotówkowa – pieniądz kruszcowy/monety oraz papierowy/banknoty.
• Bezgotówkowa – zapisy na rachunkach, czeki, pieniądz elektroniczny.

System bankowy i kreacja pieniądza

Bank Centralny

Odpowiada za kreację pierwotną pieniądza poprzez emisję banknotów i bilonu oraz udzielanie kredytów refinansowych bankom komercyjnym.

Bank komercyjny

Dokonuje kreacji wtórnej pieniądza.

Przebieg pieniądza w banku

Klient wpłaca gotówkę → bank zapisuje kwotę na rachunku (pieniądz bezgotówkowy) → bank zatrzymuje część jako rezerwę obowiązkową → pozostałą część pożycza innym klientom jako kredyt → bank zarabia na odsetkach, które są jego zyskiem.