Psychologia: przedmiot, nurty, emocje, stres, motywacja, temperament i osobowość
Enviado por Anónimo y clasificado en Ciencias sociales
Escrito el en 
polaco con un tamaño de 7,78 KB
1. Psychologia jako nauka
Przedmiot psychologii
Zachowanie – obserwowalne działania organizmu.
Doznawanie (procesy psychiczne) – procesy wewnętrzne: percepcja, myślenie, emocje, motywacja, pamięć.
Psychologia bada relacje między procesami psychicznymi a zachowaniem w kontekście biologicznym i społecznym.
Psychologia potoczna a naukowa
Potoczna – intuicyjna, oparta na przekonaniach i doświadczeniu jednostki.
Naukowa – oparta na metodzie empirycznej, operacjonalizacji pojęć, replikowalności i weryfikowalności hipotez.
Cele psychologii
Opis – co się dzieje?
Wyjaśnianie – dlaczego?
Przewidywanie – kiedy i w jakich warunkach?
Zmiana (kontrola) – jak modyfikować zachowanie?
Podstawowe nurty
1. Biologiczny
Zachowanie jako funkcja układu nerwowego, genów i neuroprzekaźników.
2. Behawiorystyczny
Zachowanie jako efekt uczenia się (warunkowanie klasyczne i instrumentalne).
3. Poznawczy
Zachowanie zależne od przetwarzania informacji (schematy, interpretacje).
4. Psychodynamiczny
Zachowanie jako wynik konfliktów nieświadomych (Sigmund Freud).
5. Humanistyczny
Człowiek jako istota dążąca do samorealizacji (Abraham Maslow).
Badania empiryczne i rola teorii
Teoria → generuje hipotezy → badania → weryfikacja → modyfikacja teorii.
Metody: eksperyment, korelacja, obserwacja, testy psychologiczne.
2. Emocje i stres
Definicja emocji
Krótki, intensywny stan psychofizjologiczny powstający w odpowiedzi na bodziec istotny dla jednostki.
Triada emocji
Fizjologia – pobudzenie AUN.
Poznanie – interpretacja sytuacji.
Ekspresja – mimika, gesty, ton głosu.
Różnice pojęciowe
Emocja – krótka i intensywna.
Uczucie – świadomy aspekt emocji.
Nastrój – długotrwały, mniej intensywny.
Afekt – bardzo silny, krótkotrwały wybuch emocji.
Funkcje emocji
Adaptacyjna
Motywacyjna
Informacyjna
Społeczna
Emocje podstawowe
Np. strach, złość, radość, smutek, wstręt, zaskoczenie.
Regulacja emocji
Strategie poznawcze (reinterpretacja)
Tłumienie ekspresji
Unikanie
Regulacja uwagi
Rola mózgu
Ciało migdałowate – wykrywanie zagrożenia
Kora przedczołowa – kontrola poznawcza
Podwzgórze – reakcja hormonalna
Autonomiczny układ nerwowy
Współczulny – mobilizacja
Przywspółczulny – wyciszenie
Hormony stresu
Adrenalina
Noradrenalina
Kortyzol
Stres
Definicja
Stan napięcia powstający, gdy wymagania przekraczają zasoby jednostki.
Stres jako relacja osoba–sytuacja
Ujęcie transakcyjne – znaczenie ma ocena poznawcza sytuacji.
Czynniki nasilające
Nieprzewidywalność
Brak kontroli
Długotrwałość
Wysoka odpowiedzialność
Czynniki łagodzące
Wsparcie społeczne
Poczucie kontroli
Strategie radzenia sobie
Odporność temperamentalna
3. Teorie emocji
Teoria Jamesa–Langego
(William James, Carl Lange)
Bodziec → reakcja fizjologiczna → interpretacja → emocja.
„Jest mi smutno, bo płaczę”.
Teoria Cannona–Barda
(Walter Cannon, Philip Bard)
Bodziec → równocześnie: reakcja fizjologiczna i emocja.
Teoria Schachtera–Singera
(Stanley Schachter, Jerome Singer)
Pobudzenie + interpretacja poznawcza = emocja.
Poznawcze ujęcie Lazarusa
(Richard Lazarus)
Emocja wynika z oceny pierwotnej i wtórnej (zagrożenie + zasoby).
Teoria procesów przeciwstawnych
(Richard Solomon)
Każdej emocji towarzyszy przeciwna reakcja, nasilająca się przy powtarzaniu (np. uzależnienia).
4. Motywacja
Pojęcie
Proces inicjujący, ukierunkowujący i podtrzymujący działanie.
Potrzeba a motyw
Potrzeba – stan braku.
Motyw – psychiczna reprezentacja potrzeby.
Motywacja wewnętrzna i zewnętrzna
Wewnętrzna – działanie dla samej aktywności.
Zewnętrzna – dla nagrody lub uniknięcia kary.
Samoregulacja
Monitorowanie celu, kontrola impulsów, odraczanie gratyfikacji.
Prawo Yerkesa–Dodsona
(Robert Yerkes, John Dodson)
Zależność odwróconego U między pobudzeniem a efektywnością.
Konflikty motywacyjne
Dążenie–dążenie
Unikanie–unikanie
Dążenie–unikanie
Motywy biologiczne i społeczne
Głód, sen, seks
Osiągnięcia, afiliacja, władza
Deprywacja
Długotrwałe niezaspokojenie potrzeby → napięcie, frustracja.
5. Temperament
Definicja
Względnie stałe, biologicznie uwarunkowane cechy formalne zachowania.
Temperament a osobowość
Temperament – biologiczny, wczesny.
Osobowość – szersza struktura (także doświadczenie).
Klasyczne typy
Sangwinik, choleryk, melancholik, flegmatyk.
Koncepcja Pawłowa
(Ivan Pavlov)
Siła, równowaga i ruchliwość procesów nerwowych.
Regulacyjna Teoria Temperamentu
(Jan Strelau)
Cechy RTT
Żwawość
Perseweratywność
Reaktywność emocjonalna
Wrażliwość sensoryczna
Wytrzymałość
Aktywność
Temperament a stres
Wysoka reaktywność → większa podatność na stres.
Wysoka wytrzymałość → czynnik ochronny.
6. Osobowość
Definicja
Względnie stała organizacja cech psychicznych wpływających na sposób reagowania.
Osoba a osobowość
Osoba – jednostka biologiczno-społeczna.
Osobowość – struktura psychiczna.
Podejścia
Allport
(Gordon Allport)
Cechy kardynalne, centralne i wtórne.
Eysenck
(Hans Eysenck)
Ekstrawersja – neurotyczność – psychotyczność.
Wielka Piątka
Neurotyczność, ekstrawersja, otwartość, ugodowość, sumienność.
Stabilność i zmiana
Relatywnie stabilna, ale podlega modyfikacjom w cyklu życia.
Pomiar osobowości
Trafność – czy mierzy to, co powinna.
Rzetelność – powtarzalność wyniku.
7. Rozwój osobowości dorosłego
Perspektywa life-span
Rozwój trwa całe życie – zyski i straty współwystępują.
Zmiany normatywne
Typowe dla wieku (np. stabilizacja ról).
Zmiany nienormatywne
Indywidualne zdarzenia (choroba, trauma, sukces).
Mejoza – redukcja liczby chromosomów i rekombinacja.