Psychologische Afweermechanismen en Veranderingsprocessen Begrepen

Afweermechanismen

Afweermechanismen zijn psychologische strategieën die onbewust worden ingezet om met angst of pijnlijke gevoelens om te gaan:

• Rationalisatie: Excuus bedenken om fouten of gevoelens goed te praten.
• Verdringen: Pijnlijke gevoelens onbewust wegduwen.
• Ontkenning: Doen alsof een probleem niet bestaat.
• Agressie: Boosheid afreageren.
• Verschuiving: Boosheid op iemand anders richten.
• Vermijding: Een situatie uit de weg gaan.
• Overdekking door het tegendeel: Tegenovergesteld gedrag vertonen.
• Projectie: Eigen gevoelens aan anderen toeschrijven.
• Regressie: Kinderlijk gedrag vertonen.
• Diskwalificatie: Jezelf of anderen klein maken.

Individuele Veranderingen en Voordelen

• Schoolziekte: "Ziek" zijn om iets aangenaams te vermijden.
• Ziekte-winst: Voordelen halen uit problemen (zoals aandacht of zorg).
• Mislukking: Bewust of onbewust falen omdat slagen ook druk met zich meebrengt.
• Agogisch: Verandering niet alleen willen, maar ook de voordelen van de problemen loslaten.

6 Richtlijnen bij de Formulering van Doelen

1. Specifiek: De cliënt vertelt doelen zo duidelijk mogelijk.
2. Formuleren in zichtbaar gedrag: Bijvoorbeeld: niet meer onrustig willen zijn in een stressvolle situatie.
3. Haalbaar: Bijvoorbeeld: niet tegen je partner zeggen dat jullie "nooit" meer ruzie zullen maken.
4. Gewenste situatie van de cliënt: Bijvoorbeeld: de cliënt heeft de administratie op orde.
5. Toestandswoorden: Bijvoorbeeld: "Ik wil over 2 maanden 5 kilo lichter wegen."
6. Positieve formulering: Bijvoorbeeld: de cliënt heeft respect voor eigendommen van anderen.

4 Bronnen van Verandering

• Belangen: Ik wil veranderen voor meer vrijheid of kansen in de toekomst.
• Eigen ontwikkeling: Ik werk aan mijn zelfvertrouwen door meer te spreken in een groep.
• Innerlijke drang: Ik voel vanbinnen dat ik moet groeien en niet wil blijven stilstaan.
• Idealen: Ik wil mensen helpen en maak daarom keuzes die passen bij zorg of welzijn.

Fasen van het Doelstellen (Agogisch)

1. Contact en contract: Vertrouwen opbouwen en afspraken maken.
2. Motivatie: Bereidheid tot verandering versterken.
3. Analyse van de uitgangssituatie: Probleem en context in kaart brengen.
4. Doelen stellen: Duidelijke, haalbare doelen bepalen.
5. Strategische bepaling: Kiezen hoe doelen bereikt worden.
6. Uitvoering: Acties uitvoeren.
7. Conclusie: Veranderingen vasthouden.
8. Evaluatie: Nagaan of de doelen bereikt zijn.

Behoeftepiramide van Maslow

Mensen hebben positieve groei-instincten om te worden waartoe zij bestemd zijn:

• Primaire behoeften: Alles wat nodig is om te kunnen leven (eten, slaap, water).
• Veiligheidsbehoeften: Behoefte aan een stabiele, vertrouwde en voorspelbare wereld (reden waarom kinderen constant "waarom" vragen).
• Behoefte aan liefde en samenhorigheid: Sociale verbinding.
• Behoefte aan zelfwaardering en waardering door anderen.
• Zelfactualisatie: De top van de piramide.

Stadia in Veranderingsdiepte

• Inwilliging: Druk van buitenaf (bijv. beïnvloeding door anderen).
• Internalisatie: Gedrag is volledig geïntegreerd (bijv. onbewust met een pen klikken).
• Identificatie: Zich identificeren met anderen (bijv. gedragingen van je moeder overnemen).

Doelen van Organisatieverandering en Beperkingen

• Verandering van persoon: Gericht op de mens (houding, kennis, gedrag).
• Verandering in taakverdeling en functiebezetting: Individueel belang (taken worden lichter, zwaarder of veranderen).
• Procedurele verandering: Bij te ingewikkelde procedures; verbetering moet gegarandeerd zijn.
• Verandering van de manier van omgaan: Bijvoorbeeld bij een nieuwe leidinggevende.
• Verandering van de cultuur: Bijvoorbeeld respectvoller met elkaar omgaan.
• Verandering van het beleid: Aanpassen van slecht beleid (bijv. discriminatie tegengaan).
• Structurele verandering: Werkstructuur veranderen; dit geeft vaak veel weerstand (bijv. fusie van scholen of gemeenten).