Renesans i humanizm: odrodzenie człowieka, nauki i sztuki

Renesans

Renesans pochodzi z języka francuskiego i oznacza powtórne narodziny, odrodzenie. Narodził się we Włoszech pod koniec XIV wieku i rozwinął się w XV stuleciu. Za początek odrodzenia uważa się trzy daty:

• 1450 – wynalezienie druku przez Johannesa Gutenberga,
• 1453 – upadek Cesarstwa Wschodniorzymskiego,
• 1492 – odkrycie Ameryki przez Kolumba.

W Europie trwał do końca XVI wieku. W Polsce przełom XV i XVI wieku i trwał przez cały XVI wiek.

Znaczenie renesansu

Renesans to odrodzenie, ponieważ po pierwsze odrodził się człowiek. Homo sum, humani nihil a me alienum puto – „Jestem człowiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce”. Z niej wyłania się antropocentryzm – światopogląd uznający, że człowiek jest w centrum uwagi i ma najwyższą wartość, czyli humanizm.

Po drugie odrodził się świat. Do tej pory średniowiecze traktowało świat jako zbiór alegorii, który odsyłał do Boga, a świat był zagrożeniem dla człowieka.

Po trzecie odrodziła się nauka i sztuka, oparta na obserwacji i doświadczeniu.

Po czwarte odrodziła się starożytność, która nawiązuje do stylu, gatunku i motywu.

Po piąte odrodził się indywidualizm i aktywność twórcza.

Humanizm

Główny światopogląd renesansu ma dwa znaczenia. Jako prąd umysłowy polega na studiowaniu języków starożytnych, po to, aby czytać teksty starożytne w oryginale – dostęp do antycznej myśli.

W ten sposób humaniści odkrywali nowy świat, siebie, swoją osobowość oraz analizowali kwestie ludzkiej godności i indywidualności. Podkreślali powinności człowieka jako obywatela. Nawiązywali do koncepcji Platona. Człowiek ma możliwość wpływania na swój los, żyje w zgodzie z naturą i zachowuje spokój i równowagę.

Odzwierciedleniem ideału renesansowego człowieka był obraz Leonarda da Vinci pod tytułem Człowiek witruwiański.

Reformacja

Z języka łacińskiego reformatio oznacza przekształcenie. Reformacja to ruch religijny, teologiczny i społeczny w Kościele zachodnim w XVI i na początku XVII wieku. Zrodziła się jako odpowiedź na hierarchiczną strukturę Kościoła i upadek moralny duchowieństwa.

Reformacja była negatywną reakcją na renesansowy humanizm. Ruch zmierzający do odnowy Kościoła wynikał z tego, że humaniści, znając starożytne języki, zaczęli czytać Biblię w oryginale, co pozwoliło im na inne spojrzenie na ten tekst, np. w odniesieniu do Wulgaty.

W 1517 roku Marcin Luter jako pierwszy sprzeciwił się i na drzwiach kościoła w Wittenberdze przybił 95 tez, w których wytykał błędy Kościoła. Między innymi oskarżał Kościół o nepotyzm. Uważał, że do zbawienia prowadzi wyłącznie wiara. Stworzył odłam religijny zwany luteranizmem.