Renesans w Polsce i we Włoszech: Humanizm, Twórcy i Dzieła Jana Kochanowskiego

Ramy czasowe: Włochy: XIV - XVI wiek, Polska: XV - XVI wiek

Nazwa: Od francuskiego słowa "renaissance", oznaczającego odrodzenie. Oznacza z jednej strony podniesienie się umiejętności, jego nowe narodziny, z drugiej zaś powrót do kultury starożytnej.

Twórcy epoki

Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti, Rafael Santi i Giorgio Vasari.

Pisarze epoki

Mikołaj Rej, Jan Kochanowski.

Hasło Terencjusza

"Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce" - wyraża ono:

• skupienie uwagi na człowieku,
• ciekawość każdym aspektem ludzkiego życia,
• akceptację zarówno ludzkich zalet, jak i słabości czy błędów.

To fundament antropocentryzmu.

Humanizm

Humanizm: nurt światopoglądowy i kulturowy stawiający człowieka w centrum zainteresowania. Skupiał się na rozwoju osobistym, studiowaniu języków klasycznych oraz czerpaniu z mądrości antyku.

Pieśń V

• Nadawca: patriota
• Adresat: szlachta polska
• Główne przesłanie: wezwanie do obrony granic, opodatkowania się na wojsko i zaprzestania bierności wobec najazdów tatarskich
• Puenta: słynne stwierdzenie, że Polak, jeśli się nie zmieni, będzie „i przed szkodą, i po szkodzie głupi”
• Typ pieśni: pieśń patriotyczna

Rady życiowe, jakie daje podmiot liryczny w „Pieśni IX”

• Stoicyzm: zachowaj spokój i „umysł statecznym” zarówno w szczęściu, jak i w nieszczęściu.
• Ufność w Boga: pamiętaj, że los człowieka jest zmienny (Fortuna kołem się toczy), a ostateczny porządek świata należy do Boga.
• Cnota: jedyną trwałą wartością, której nikt nam nie odbierze, jest cnota.

3 nawiązania Kochanowskiego do antyku

• Pisanie pieśni (wzór Horacego), trenów, fraszek, tragedii (Odprawa posłów greckich).
• Przywoływanie bóstw (Muzy, Apollo, Wenus) i krain mitologicznych (Hades, Styks).
• Łączenie epikureizmu ze stoicyzmem.

W czym wątpi podmiot liryczny

• Tren IX: wątpi w mądrość.
• Tren X: wątpi w nieśmiertelność duszy / życie pozagrobowe (kryzys wiary).
• Tren XI: wątpi w cnotę i pobożność.

Definicja trenu i różnice

Treny to gatunek liryki żałobnej, poświęcony osobie zmarłej, wyrażający żal. Tradycyjnie treny pisano dla wielkich mężów, królów czy bohaterów; Kochanowski napisał je dla małego dziecka (córki Urszulki). Stworzył zwarty cykl 19 utworów (od rozpaczy po ukojenie), a nie pojedynczy wiersz.

Definicja pieśni

Pieśń to najstarszy i najbardziej popularny gatunek liryki, wywodzący się z antyku (Horacy). Charakteryzuje się uproszczoną budową, rytmicznością, podziałem na strofy i często występowaniem refrenu, co sprawia, że łatwo ją oprawić muzycznie.