Starożytna Grecja: Polis, demokracja, Sparta i wojny grecko-perskie

Hellada i Hellenowie

1. Jak nazywano starożytną Grecję? → Hellada

2. Dlaczego Grecja nie miała jednego państwa? → Górzysty, wyizolowany teren

3. Co to jest polis? → Miasto-państwo

2️⃣ Ateńska demokracja

4. Kto miał prawa obywatelskie w Atenach? → Wolni mężczyźni

5. Jak nazywało się zgromadzenie podejmujące decyzje? → Eklezja

6. Kto nie miał praw obywatelskich w Atenach? → Kobiety, niewolnicy, cudzoziemcy

3️⃣ Sparta

7. Jak nazywali się niewolnicy w Sparcie? → Heloci

8. Od którego roku życia chłopcy byli wychowywani wojskowo? → Od 7 lat

9. Jakie były cechy państwa spartańskiego? → Państwo wojskowe, oligarchia, wychowanie surowe, armia najważniejsza

4️⃣ Wojny grecko-perskie

10. Z kim walczyli Grecy w wojnach perskich? → Z Imperium Perskim (Achemenidzi)

11. Wymień jedną bitwę wojny grecko-perskiej. → Maraton (490 p.n.e.) lub Salamina (480 p.n.e.)

12. Jaki był skutek wojen grecko-perskich? → Grecy zachowali niepodległość

5️⃣ Aleksander Macedoński

13. Kogo pokonał Aleksander Macedoński? → Dariusza III i Imperium Perskie

14. Co to jest hellenizm? → Połączenie kultury greckiej i wschodniej

15. Jakie terytoria zdobył Aleksander? → Od Grecji po Indie

6️⃣ Kultura starożytnej Grecji

16. Wymień jedną dziedzinę kultury greckiej. → Filozofia, nauka, teatr, sztuka, literatura

17. Jak nazywały się zawody sportowe organizowane co 4 lata? → Igrzyska olimpijskie

18. Wymień jednego znanego filozofa greckiego. → Sokrates, Platon lub Arystoteles

• Polis – miasto-państwo (np. Ateny, Sparta)

• Agora – rynek i centrum życia politycznego

• Akropol – wzgórze obronne z świątyniami

Polis był niezależnym miastem-państwem w starożytnej Grecji, czyli samodzielną wspólnotą z własnymi prawami, wojskiem i władzami.

W greckich polis podział społeczny był dość wyraźny. Zazwyczaj wyróżniano:

1. Obywateli – wolni mężczyźni, posiadający pełnię praw politycznych i obywatelskich.

2. Metojków – wolni cudzoziemcy, którzy mieszkali w polis, ale nie mieli pełni praw obywatelskich.

3. Niewolników – osoby pozbawione wolności, pracujące na rzecz obywateli i polis.

Cechy starożytnych Greków:

• Niezależni – polis, obywatele

• Żeglarze i kupcy – handel, kolonizacja

• Wojownicy – Sparta, wojny

• Kulturalni i inteligentni – sztuka, filozofia, nauka

• Religijni – wielu bogów, festiwale

• Rywalizujący – arete, igrzyska

Drakon – pierwszy prawodawca Aten, spisał surowe prawo, żeby zakończyć samowolę sędziów.

Zadanie postawione przed Drakonem:

• Ułożyć pierwsze pisemne prawo w Atenach, które jasno określało przestępstwa i kary.

• Cel: zakończyć samowolę sędziów i konflikt między bogatymi a biednymi.

Solon – zniósł długi, podzielił obywateli według majątku, dał więcej praw obywatelom.

Reformy Solona w Atenach:

• Zniósł długi i niewolnictwo za długi

• Podzielił obywateli na klasy majątkowe → dostęp do urzędów i władzy zależał od majątku

• Rozwinął sądownictwo i zgromadzenie ludowe → większy udział obywateli w rządzeniu

Klejstenes – wprowadził demokrację w Atenach, podzielił obywateli na 10 fyl, wzmocnił rolę zgromadzenia ludowego i rady (Rada 500).

Rada 500 – organ w Atenach przygotowujący sprawy do omawiania w zgromadzeniu obywateli, wybierana losowo spośród obywateli.

W zgromadzeniu ludowym w Atenach mogli uczestniczyć tylko wolni mężczyźni – obywatele Aten.

W Sparcie panował ustrój oligarchiczny – rządy nielicznych, głównie wojskowych przywódców, przy silnym systemie wojskowym.

W Sparcie panowali dwaj królowie jednocześnie – system diarchii. Każdy z rodu innej dynastii: Agidów i Eurypontydów.

Geruzja w Sparcie składała się z:

• 28 starszych obywateli (powyżej 60 lat)

• 2 królów (dwóch władców Sparty)

W Sparcie społeczność była podzielona na trzy główne grupy:

1. Spartanie – pełnoprawni obywatele, wojownicy, uczestniczyli w rządzeniu i armii.

2. Periojkowie – wolni mieszkańcy okolicznych terenów, zajmowali się handlem i rzemiosłem, ale nie mieli praw politycznych.

3. Heloci – państwowi niewolnicy, pracowali na ziemi Spartiatów.

Cel spartańskiego wychowania – wychować silnych wojowników lojalnych państwu i gotowych do walki.

Przyczyny wojen grecko-perskich:

• Ekspansja Imperium Perskiego w Grecji

• Chęć podporządkowania niezależnych polis

• Pomoc Greków Jonii w walce z Persami

Skutki wojen grecko-perskich:

• Zachowanie niepodległości polis greckich

• Wzrost znaczenia Aten i morskiej potęgi greckiej

• Wzrost dumy i poczucia jedności wśród Greków

Gdzie rozgrywała się bitwa w 490 roku p.n.e. i jaki był jej skutek?

Bitwa w 490 r. p.n.e. – pod Maratonem
Skutek: Grecy pokonali Persów i zachowali niepodległość Aten.

Bitwa pod Termopilami (480 r. p.n.e.)

• Dowódca Spartan: Leonidas

• Stanął wraz z 300 Spartanami i innymi greckimi wojskami, aby powstrzymać Persów w wąwozie Termopile.

Związek Morski – sojusz polis greckich pod przewodnictwem Aten po wojnach perskich, mający chronić Greków przed Persami i prowadzić wspólny handel morski.

Przyczyny i skutki wojen perskich

• Przyczyny: ekspansja Persów w Grecji, chęć podporządkowania polis

• Skutki: Grecy zachowali niepodległość, wzrost znaczenia Aten i poczucie jedności

7. Zmiany w Macedonii prowadzone przez Filipa II

• Zreorganizował armię i wprowadził falangę macedońską

• Zjednoczył Macedonię i podporządkował sąsiednie ludy

• Przygotował Macedonię do podbojów Aleksandra

8. Obszary podbite przez Aleksandra Macedońskiego

• Macedonia, Grecja, Persja, Egipt, Bliski Wschód, Indie (do rzeki Indus)

9. W którym wieku Aleksander Macedoński zbudował imperium

• IV w. p.n.e. (ok. 336–323 p.n.e.)

10. Kim był Didachowiec?

• To zapewne literówka – jeśli chodzi o diadochów:

  • Diadochowie – generałowie i następcy Aleksandra, którzy po jego śmierci podzielili imperium

11. Wydarzenia wyznaczające początek i koniec epoki hellenistycznej

• Początek: śmierć Aleksandra Macedońskiego (323 p.n.e.)

• Koniec: podbój Grecji przez Rzym (ok. 146 p.n.e.)

12. Trzej filozofowie działający w Atenach (V–IV w. p.n.e.)

• Sokrates, Platon, Arystoteles

13. W jaki sposób Grecy stworzyli alfabet

• Grecy przejęli alfabet fenicki i dostosowali go do swojego języka → powstał alfabet grecki

14. Gatunki literackie rozwijające się w starożytnej Grecji

• Tragedia, komedia, epopeja

15. Cel greckich twórców podczas tworzenia dzieł

• Pokazywali ideały człowieka, bogów i społeczeństwa

• Dążyli do doskonałości (arete) i harmonii w sztuce

Trzy główne style w architekturze greckiej:

1. Dorycki – prosty, masywny, bez ozdobnych kapiteli

2. Joński – smuklejszy, z dekoracyjnymi wolutami na kapitelach

3. Koryncki – najbardziej ozdobny, kapitele z liśćmi akantu

Gimnazjon

• Miejsce ćwiczeń fizycznych i wychowania młodzieży, czasem nauki i spotkań towarzyskich

Igrzyska olimpijskie

• Zawody sportowe organizowane co 4 lata w Olimpii, ku czci bogów (Zeusa)