Succesvolle resultaten na twee jaar nieuwe DNA-wet in België

Nieuwe DNA-wet twee jaar van kracht

De nieuwe DNA-wet bestaat vandaag exact twee jaar en heeft al verschillende nieuwe sporen opgeleverd naar mogelijke daders van zware misdrijven. Door deze wetgeving mogen onderzoekers nu ook het Y-chromosoom registreren in de DNA-databank, waardoor daders opgespoord kunnen worden via het DNA van familieleden. Volgens cijfers die het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) aan VRT NWS verstrekte, leverde dit al een match op in 43 dossiers.

Nieuwe mogelijkheden voor opsporing

Dag op dag twee jaar geleden keurde de Kamer de nieuwe DNA-wet goed. Hierdoor werd het mogelijk om daders op te sporen via het DNA van familieleden. Voorheen kon men uitsluitend zoeken naar een directe match tussen een DNA-spoor en één specifieke persoon. Met de nieuwe wet kan forensisch onderzoek verder gaan door gebruik te maken van het Y-chromosoom.

De werking van het Y-chromosoom

Het Y-chromosoom wordt via de vaderlijn bijna identiek doorgegeven van generatie op generatie. Dit maakt het mogelijk om een stamboom langs de vaderkant te traceren. Indien het DNA van de dader zelf niet in de databank aanwezig is, maar dat van een broer, vader, neef of grootvader wel, kan er alsnog een match ontstaan. Onderzoekers weten dan dat zij de dader moeten zoeken binnen die specifieke vaderlijke familie.

Y-STR databank en profielen

In de databank met Y-DNA-profielen zijn de voorbije twee jaar 1.661 profielen geplaatst. Elke maand komen er gemiddeld 30 tot 35 profielen bij. Deze profielen zijn afkomstig van:

• DNA-sporen op slachtoffers of plaatsen van misdrijven.
• Veroordeelden of verdachten.

De meeste profielen zijn afkomstig uit nieuwe dossiers, maar er werden ook 266 profielen uit oudere dossiers toegevoegd. Het oudste dossier in de databank dateert van het begin van de jaren 90.

Toepassing bij cold cases

Een belangrijk doel van deze databank is het heropenen van oude onopgeloste zaken (cold cases). Via verwantschapsonderzoek kan men familieleden in de vaderlijn opsporen, wat nieuwe pistes kan bieden in bekende onderzoeken zoals:

• De moord op Ingrid Cackaert.
• De moord op Tania Van Kerkhoven.
• De verdwijningen van Kim en Ken.

Resultaten en analyse van de matches

Onderzoekster Bieke Vanhooydonck van het NICC bevestigt dat de databank tot nu toe 43 matches heeft opgeleverd. Dit betekent dat er in 43 dossiers, waar voorheen geen enkel resultaat was, nu een nieuwe onderzoekspiste bestaat. Zonder deze databank zouden deze sporen waarschijnlijk nooit zijn ontdekt.

Uit de analyse van deze matches blijkt:

• In ongeveer 65% van de gevallen kon een familienaam of duidelijke vaderlijn worden bepaald.
• In de overige gevallen werden verschillende DNA-sporen aan elkaar gelinkt, wat duidt op een gemeenschappelijke dader of familie.

Vervolgonderzoek door politie en parket

Een match betekent niet dat een zaak onmiddellijk is opgelost. De informatie wordt overgedragen aan de politie en het parket voor verder onderzoek. Zij analyseren families en stambomen om te bepalen welke personen uit de vaderlijn in aanmerking komen als verdachte. De dader kan een broer, zoon, vader of neef zijn; dit type onderzoek is vaak zeer tijdrovend.

Focus op zware misdrijven

De wet richt zich op zware misdrijven. In meer dan 90% van de dossiers gaat het om zedendossiers, aangezien in dergelijke zaken de opmaak van een Y-STR-profiel verplicht is. Daarnaast wordt de techniek ingezet bij moord, doodslag en andere ernstige feiten.

Toekomst en internationale rol

Hoewel het volgens Vanhooydonck nog te vroeg is om te spreken van een totale gamechanger, zijn 43 nieuwe pistes een significant resultaat. België vervult hiermee een voortrekkersrol in Europa op het gebied van DNA-onderzoek. De effectiviteit van de databank zal toenemen naarmate het aantal profielen groeit. Ter vergelijking: de reguliere DNA-databank bevat 160.000 profielen, terwijl de Y-DNA-databank momenteel op ongeveer 1.600 profielen staat. Onderzoekers verwachten dat de databank in de toekomst nog meer misdrijven zal helpen oplossen.