Trantsizio Politikoa eta Euskal Autonomia Estatuta

1. Trantsizio Politikoa eta Erregimenaren Aldaketa

Erreferentzia politikak eta monarkiaren ezarpena: Juan Carlos I.aren erregealdiaren hasierak sistema demokratikoranzko bidea zabaldu zuen. Gobernuak presio handia jasan zuen oposizioaren eta aldaketa-eskaeren aldetik. Espainiako demokraziaren aldeko mugimenduak indartu ziren, gobernu inmobiliroa eta lan-gatazkak gaindituz.

Erreformaren urratsak: Erreformistek egitura frankistak barrutik aldatzea lortu zuten, nahiz eta sektore kontserbadore eta militarren aurkakotasuna izan. Amnistia partzialak eta askatasun politikoak onartu ziren, eta alderdi politikoak legalizatzen joan ziren (PCEren legeztatzea barne, istilu eta tentsio handien artean).

1977ko ekainaren 15eko hauteskundeak: UCDk irabazi zituen hauteskundeak, eta Adolfo Suárez izendatu zuten presidente. Honek trantsizio demokratikoaren oinarriak finkatu zituen, nahiz eta krisi ekonomikogabek eta inflazioak gizarte-egoera zaildu.

2. Konstituzioa eta Autonomia Estatutuak

1978ko Konstituzioa

1978ko abenduaren 6an konstituzioa erreferendumean onartu zen (% 67ko partaidetza eta % 87ko baiezkoa). Testuak giza eskubideak, botere-banaketa eta izaera demokratikoa bermatu zituen, estatu deszentralizatu baten oinarriak ezarriz.

Euskal Autonomia Estatuta

Tarradellasen itzulera eta euskal autonomiaren proiektuaren negoziaketa funtsezkoak izan ziren. Euskadiko Kontseilu Nagusia (EKN) onartu zen, eta 1980ko martxoan Euskal Autonomia Erkidegoko lehen hauteskundeak egin ziren, bigarren Eusko Jaurlaritza eratuz. Hala ere, estatuaren zentralizazio-joerek (LOAPA) tentsioak sortu zituzten gerora.

3. Bortizkeria Politikoa eta Gatazka Soziala

Trantsizio garaiak indarkeria handia jasan zuen. Alde batetik, sindikatuen eta gizartearen mobilizazioek lan-baldintzak eta askatasunak aldarrikatu zituzten; bestetik, ETAren, GRAPOren eta muturreko talde faxisten indarkeriak trantsizioa baldintzatu zuen.

1981eko estatu-kolpea: Otsailaren 23an, Tejero koronelak Kongresua bahitu zuen estatu-kolpe saiakeran. Juan Carlos I.ak errege-agindu bidez kolpea gelditzea lortu zuen, armadaren leialtasuna berreskuratuz eta demokrazia salbatuz.