Wielki kryzys gospodarczy, faszyzm i nazizm – pojęcia, daty i przywódcy

1. Skróty

- SA (Sturmabteilung) – niemieckie oddziały szturmowe NSDAP

- SS – skrót od niemieckiego Schutzstaffel, sztafety ochronne NSDAP

- NSDAP – Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza, czyli oddziały policji partyjnej

- NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, rodzaj tajnej policji partyjnej w sowieckiej Rosji

- NEP – Nowa Polityka Ekonomiczna

- GUŁAG – organ zarządzający łagrami

2. Daty

• krach na giełdzie – 24.X.1929
• czarny czwartek – 24.X.1929
• powstanie ZSRS – 30.XII.1922
• pakt Ribbentrop-Mołotow – 23.VIII.1939
• prawa wyborcze kobiet – 1918
• konferencja w Monachium – połowa września 1938

3. Pojęcia

• New Deal – z angielskiego „nowy ład”, program reform ekonomiczno-społecznych wprowadzony przez Franklina Delano Roosevelta w celu zwalczania skutków Wielkiego Kryzysu
• Demilitaryzacja – ograniczenie lub likwidacja potencjału wojskowego na określonym terytorium
• Faszyzm – zespół poglądów politycznych łączących elementy nacjonalizmu, militaryzmu i antykomunizmu. Pozostawał w opozycji do liberalizmu i demokracji parlamentarnej, a za najbardziej wrogą ideologię uznawał komunizm.
• Indoktrynacja – systematyczne i natarczywe wpajanie społeczeństwu określonych idei
• Noc długich noży – wymordowanie przez SS, z inicjatywy Adolfa Hitlera, jego potencjalnych przeciwników wewnątrz partii hitlerowskiej
• Noc kryształowa – pogrom dokonany przez nazistów na niemieckich Żydach. Zamordowano wówczas wielu Żydów, a część trafiła do obozów koncentracyjnych.
• Ustawy norymberskie – nazwa ustaw rasistowskich uchwalonych w 1935 r. w Norymberdze, które pozbawiały Żydów większości praw.
• Sowchozy – państwowe gospodarstwa rolne tworzone przez bolszewików
• Kołchoz – rolnicza spółdzielnia produkcyjna w ZSRS
• Łagry – ciężki obóz pracy przymusowej w ZSRS
• Kułak – bogaty chłop w Rosji
• Anschluss Austrii – przyłączenie Austrii do III Rzeszy

4. Państwa powstałe po I wojnie światowej

Polska, Finlandia, Irlandia, Czechosłowacja, Litwa, Łotwa, Estonia oraz Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

5. Skutki Wielkiego Kryzysu gospodarczego

• załamanie systemu finansowego (krach na giełdzie), które doprowadziło do upadku tysięcy banków i utraty oszczędności przez miliony ludzi
• ogromne bezrobocie
• spadek produkcji i handlu
• kryzys w rolnictwie
• skutki polityczne
• masowa bieda i głód

6. Przywódcy faszyzmu i nazizmu

• Przywódcą faszyzmu był Benito Mussolini (1883–1945) we Włoszech
• Przywódcą nazizmu był Adolf Hitler (1889–1945) w Niemczech

7. Rządy Stalina

Rządy Stalina w ZSRS to okres totalnej dyktatury opartej na krwawym terrorze. Stalin usunął swoich przeciwników politycznych w tzw. wielkiej czystce. Wprowadził kult własnej osoby – jego imieniem nazywano miasta i góry. Dzieciom i młodzieży wpajano komunistyczną ideologię w szkołach.

8. Postanowienia traktatu wersalskiego

• zmiany ustrojowe
• osłabienie Niemiec
• nowe państwa w Europie
• Liga Narodów

9. Przyczyny Wielkiego Kryzysu gospodarczego

Wielki Kryzys wybuchł w 1929 r. Jego początkiem był krach na giełdzie. Kryzys dotknął nie tylko Stany Zjednoczone, ale także Europę. Nastąpił gwałtowny spadek produkcji i wzrost bezrobocia. Sytuacja zaczęła się zmieniać w 1933 r. dzięki wprowadzeniu w USA polityki określonej jako New Deal, czyli Nowy Ład.

10. Założenia faszyzmu

• rządy jednej partii (faszystowskiej)
• kult wodza jako Duce
• kult państwa
• korporacjonizm
• wroga postawa wobec komunizmu
• odbudowa Imperium Rzymskiego
• rozwinięta propaganda

11. Założenia nazizmu

• uznanie Niemców za rasę panów (nadludzi)
• kult przywódcy partii i państwa
• wrogość wobec komunizmu
• antysemityzm
• niechęć do chrześcijaństwa