II wojna światowa: przebieg konfliktu, agresja na Polskę, Holokaust i droga do zwycięstwa

Napaść na Polskę

Napaść na Polskę: Fall Weiss, przyzwolenie Francji i Wielkiej Brytanii (brak reakcji w 1939 r.), taktyka Blitzkriegu. Polska stosowała defensywę, oczekując pomocy sojuszników. Prowokacja gliwicka stała się pretekstem do ataku na Polskę. Walki toczyły się na linii rzek, a wojsko wycofywało się na przedmieście rumuńskie.

• Mokra, 01.09.1939 – ciężkie straty Niemców.
• Westerplatte, 17.09.1939 – Henryk Sucharski i kapitan Dąbrowski.
• Polskie Termopile – bitwa pod Wizną, 7–10.09.1939, Władysław Raginis.
• Największa bitwa – pod Bzurą, 9–18.09.1939, Tadeusz Kutrzeba.
• Obronę Warszawy przygotował Stefan Starzyński; kapitulacja nastąpiła 28.09.
• Ostatnie bitwy: Hel, 2 października; Kock, 2–5 października.

Agresja sowiecka, 17.09 – rozkaz „nie walczyć”. Grodno przeciwstawiło się Sowietom. Defilada Niemców i Sowietów w Brześciu, 22.09.

Ekspansja ZSRR i Niemiec

Traktat Ribbentrop–Mołotow. Atak sowiecki na Finlandię (listopad 1939), wojna zimowa, 10% ziem dla ZSRR, upokorzenie. Wcielenie Litwy, Łotwy i Estonii do ZSRR (czerwiec 1940), a także Besarabii i Bukowiny.

Atak Niemiec na Danię i Norwegię w kwietniu 1940 r., zwycięstwo. Vidkun Quisling. Port Narwik, IV–VI 1940.

Atak na Belgię, Holandię i Luksemburg w maju 1940 r. (ominięcie linii Maginota). Atak na Francję w czerwcu 1940 r.; 22 czerwca zawieszenie broni, państwo marionetkowe Vichy (Philippe Pétain). Komitet Wolnej Francji – Charles de Gaulle. Ewakuacja sił brytyjskich w Dunkierce (1940). Premier Winston Churchill, bitwa o Anglię (1940). USA wspierają Wielką Brytanię od 1941 r.

Walki na Bałkanach

Atak Włoch na Grecję, 28 października 1940 r. W kwietniu 1941 r. atak na Grecję i Jugosławię, Niezależne Państwo Chorwackie, Ante Pavelić (ustasze).

Atak Niemiec na ZSRR

Geneza: wróg – komunizm, surowce, Lebensraum. Atak wraz z Hiszpanią; Mussolini opóźnił działania. Plan Barbarossa, 22 czerwca 1941 r. (wojna ojczyźniana). Leningrad, Moskwa, Kijów. Koniec 1941 r. – siły niemieckie zatrzymują się pod Moskwą (Gieorgij Żukow). Ofensywa na Kaukaz (złoża ropy). Bitwa o Stalingrad (Friedrich Paulus), zakończona 31.01.1943. Oblężenie Leningradu (1941–1943).

Wojna poza Europą

Ofensywa w Afryce w 1940 r. – Bernard Montgomery. W 1941 r. Afrika Korps (Erwin Rommel), ataki na Libię i Tunezję. Tobruk, 1941 r. (Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich). El Alamein, 1942 r. Operacja Torch (1942–1943), Dwight Eisenhower – przejęcie kontroli nad francuskimi koloniami. Afryka podbita przez aliantów 13.05.1943.

Walki na Atlantyku

1940 r. – „wilcze stada”, lotniskowce, radary, sonary.

Walki na Pacyfiku

Pakt Trzech (1940), Douglas MacArthur. Pearl Harbor, 07.12.1941 r. – wojna Japonii z USA; Niemcy wypowiadają wojnę USA w grudniu 1941 r. Midway (1942) i Morze Koralowe (1942). Guadalcanal (1942–1943) – pierwsze kontrofensywy USA.

Holokaust

Holokaust: pogromy w Jedwabnem, Radziłowie, Wąsoszu, Ponarach (koło Wilna), pod Rygą, w Kownie, Mińsku, Charkowie, Kiszyniowie, Odessie, Babim Jarze. Konferencja w Wannsee, 20.01.1942 r. – „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” (Reinhard Heydrich). Plan ludobójstwa – Adolf Eichmann. Pierwszy obóz zagłady – Chełmno nad Nerem (grudzień 1941 r.). Akcja „Reinhardt”. Powstanie w getcie warszawskim (ŻOB – Mordechaj Anielewicz, Marek Edelman), 19 kwietnia 1943 r. Żegota, Irena Sendlerowa, Adam Sapieha, rodzina Ulmów, Oskar Schindler.

Droga do zwycięstwa

Wielka Koalicja – marzec 1941 r., Lend-Lease Act (LAA), sierpień 1941 r. – Karta Atlantycka (USA, Wielka Brytania, ZSRR). Deklaracja Narodów Zjednoczonych (1942). Konferencja w Casablance (1943) – Churchill, Roosevelt, działania wojenne do bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, desant na Sycylię. Kair (1943) – Mandżuria dla Chin, niepodległość Korei. Wielka Trójka w Teheranie, 28.11–01.12.1943 r. – Polska dla ZSRR, podział Europy na linii Łaby. Operacja „Cytadela” – ostatnia niemiecka bitwa na wschodzie, Łuk Kurski (1943). Ofensywa „Bagration” (1944). Desant na Sycylię, 10.07.1943 r. Mussolini – Włoska Republika Socjalna, jesień 1943 r. Umocnienia broniące drogi do Rzymu – Linia Gustawa; przełamanie pod Monte Cassino (1944). Lądowanie w Normandii – D-Day, 06.06.1944 r. „Market Garden” – opanowanie mostów na Renie. Falaise (1944) – siły niemieckie zniszczone.

Koniec wojny

„Bagration” – zajęto Białoruś, Ukrainę i Polskę Wschodnią. ZSRR zajęło Rumunię, Węgry i Bułgarię jesienią 1944 r. Przełamanie Wału Pomorskiego w lutym 1945 r. Sforsowanie Renu (1945). Operacja Berlińska, 16.05.1945 r. Akt kapitulacji Niemiec, 08.05.1945 r. (Alfred Jodl).

Konferencja w Jałcie, 4–11.02.1945 r. – podział Niemiec między Francję, Wielką Brytanię, USA i ZSRR. Wschodnia granica Polski – linia Curzona. Konferencja w Poczdamie, 17.07–02.08.1945 r. Cele okupacji Niemiec: demilitaryzacja, denazyfikacja, demokratyzacja.

Walki na Pacyfiku: żabie skoki, naloty na Japonię dzięki Guadalcanal, kamikadze. Budowa bomby atomowej – projekt „Manhattan”. Hiroszima, 6 sierpnia 1945 r.; Nagasaki, 9 sierpnia 1945 r. Kapitulacja Japonii, 2 września 1945 r.