Zasady Dietetyki i Żywienia Klinicznego: Pytania i Odpowiedzi

Podstawy dietetyki i żywienia w chorobach

1. Jaką dietę stosujemy w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca? Dietę o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych (z ograniczeniem nasyconych kwasów tłuszczowych na rzecz jedno- i wielonienasyconych), potocznie nazywaną też dietą śródziemnomorską lub dietą DASH.

2. Jaką dietę należy zastosować kiedy występują wrzody dwunastnicy? Dietę lekkostrawną z ograniczeniem substancji intensywnie pobudzających wydzielanie soku żołądkowego (analogicznie jak przy wrzodach żołądka).

3. Jaką dietę należy zastosować po usunięciu pęcherzyka żółciowego? Dietę lekkostrawną z niską zawartością tłuszczu (zwłaszcza w pierwszych tygodniach po operacji jest to tzw. dieta wątrobowa).

4. Jaką dietę należy zastosować u pacjenta z cukrzycą typu 3? Uwaga: Terminem "cukrzyca typu 3" najczęściej określa się w medycynie cukrzycę wtórną (wywołaną np. przez przewlekłe zapalenie lub usunięcie trzustki) lub chorobę Alzheimera (tzw. cukrzyca mózgowa). W przypadku cukrzycy wtórnej stosuje się dietę z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów (niski indeks glikemiczny) dopasowaną indywidualnie do stopnia uszkodzenia trzustki, często z koniecznością modyfikacji zawartości tłuszczów i białek oraz suplementacją enzymów trzustkowych.

5. Kiedy stosujemy dietę niskobiałkową? W zaawansowanej, przewlekłej niewydolności nerek (w okresie leczenia zachowawczego, przed dializami) oraz w ostrej lub przewlekłej niewydolności wątroby z zagrożeniem encefalopatią wątrobową.

6. Jaką dietę stosujemy przy hiperurykemii? Dietę z ograniczeniem puryn (ubogopurynową) – dokładnie taką samą jak w dnie moczanowej, ponieważ hiperurykemia to podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi.

7. Jaką dietę stosujemy przy nietolerancjach pokarmowych? Dietę eliminacyjną lub dietę o ograniczonej zawartości szkodliwego składnika (np. dietę bezlaktozową przy nietolerancji laktozy lub dietę z niskim FODMAP przy zespole jelita drażliwego). W przeciwieństwie do alergii, przy nietolerancji czasem dopuszczalne są małe ilości danego składnika.

Makroskładniki, bilans energetyczny i diagnostyka

8. Jaki jest cel stosowania diety lekkostrawnej? Odciążenie przewodu pokarmowego poprzez ułatwienie trawienia i wchłaniania składników odżywczych oraz ograniczenie procesów fermentacyjnych w jelitach.

9. Ile procentowo białka powinno być w diecie niskokalorycznej (redukcyjnej)? Udział białka w diecie redukcyjnej ulega podwyższeniu i wynosi zazwyczaj od 20% do 25% (a czasem nawet do 30%) całkowitej energii. Pomaga to chronić masę mięśniową przed spalaniem i zapewnia większe uczucie sytości.

10. Jakim symbolem są oznaczane produkty bezglutenowe? Symbolem przekreślonego kłosa.

11. Ile kcal dostarcza 1 gram tłuszczu? 9 kcal.

12. Wymień produkt spożywczy będący źródłem węglowodanów. Płatki owsiane (lub chleb pełnoziarnisty, kasza gryczana, ryż, ziemniaki, owoce).

13. W której piramidzie występują zalecenia całorocznej suplementacji witaminy D? W Piramidzie Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej dla Osób w Wieku Starszym (seniorów) – choć w ogólnych wytycznych dla populacji polskiej zaleca się ją w okresie jesienno-zimowym, to u osób starszych oraz w nowszych rekomendacjach promuje się suplementację całoroczną.

14. Czym charakteryzuje się bulimia? Proszę wymienić jedną cechę. Występowaniem powtarzających się epizodów gwałtownego objadania się (pochłaniania olbrzymich ilości jedzenia w krótkim czasie), po których następują zachowania kompensacyjne, np. prowokowanie wymiotów, nadużywanie leków przeczyszczających lub głodówki.

15. Opisz wywiad medyczno-dietetyczny do zastosowania podczas porady pielęgniarskiej. Jest to rozmowa z pacjentem mająca na celu ocenę jego sposobu żywienia i stanu zdrowia. Obejmuje:

• Wywiad chorobowy i lekowy: obecne schorzenia, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, przyjmowane leki.
• Wywiad dietetyczny właściwy: ocena dotychczasowego jadłospisu (często metodą bieżącego notowania lub przypomnienia z ostatnich 24h), liczba i regularność posiłków, ilość wypijanych płynów, preferencje i alergie pokarmowe.
• Styl życia: poziom aktywności fizycznej, stosowanie używek (alkohol, papierosy), stres, jakość snu.

16. Czy w I trymestrze ciąży należy zwiększać kaloryczność diety? Nie. W I trymestrze ciąży zapotrzebowanie kaloryczne kobiety praktycznie się nie zmienia (wzrasta dopiero w II trymestrze o około 360 kcal). Należy jednak od samego początku dbać o jakość diety i suplementację (np. kwas foliowy, jod, witamina D).

17. Sklasyfikuj wartość BMI = 17,5 Chudość (lekka niedowaga).

18. Jakiego typu niedożywienie charakteryzuje się postępującym ubytkiem masy ciała, natomiast stężenie albumin przez długi czas pozostaje niezmienione (...)? Niedożywienie typu Marasmus (niedożywienie marantyczne / ilościowe / energetyczne).

Żywienie kliniczne i stany niedożywienia

19. Jaki warunek musi być spełniony, aby móc wprowadzić żywienie dojelitowe? Zachowana (choćby częściowa) funkcja trawienna i wydolność metaboliczna przewodu pokarmowego.

20. Wymień jedno wskazanie do żywienia pozajelitowego? Całkowita niewydolność przewodu pokarmowego, np. zespół krótkiego jelita, niedrożność mechaniczna jelit, czy przetoki jelitowe o wysokim wydzielaniu.

21. Niedrożność porażenna jest wskazaniem do zastosowania żywienia... Pozajelitowego (ponieważ przewód pokarmowy nie wykonuje ruchów perystaltycznych i nie może przesuwać ani trawić pokarmu).

22. Która norma żywienia pokrywa zapotrzebowanie około 50% zdrowych, prawidłowo odżywionych osób wchodzących w skład grupy? Norma EAR (Estimated Average Requirement — Średnie Zapotrzebowanie Grupy).

23. Wymień objawy niedożywienia.

• Widoczny, niezamierzony ubytek masy ciała i tkanki tłuszczowej.
• Zaniki mięśniowe i osłabienie siły mięśni.
• Przewlekłe zmęczenie, apatia, stany depresyjne.
• Sucha, wiotka skóra, wypadanie włosów, łamliwość paznokci.
• Obrzęki (w przypadku niedożywienia białkowego).
• Osłabienie odporności (częste infekcje) oraz utrudnione, powolne gojenie się ran.