Zerga-politika eta Moneta-politika: Oinarrizko Kontzeptuak

Zerga-politika

Zerga-politika sektore publikoak ekonomian esku hartzeko erabiltzen duen tresna da.

Helburuak

• Ekonomia-jarduera handitzea edo murriztea
• Enplegua sustatzea
• Inflazioa kontrolatzea
• Hazkunde ekonomikoa lortzea

Horretarako bi tresna erabiltzen dira: zerga-bilketa eta gastu publikoa.

Zerga-politikaren tresnak

1. Borondatezko neurriak (diskrezionalak)

Gobernuak nahita aplikatzen dituen neurriak dira, ekonomian zuzenean eragiteko.

Adibideak

• Obra publikoak egitea
• Enplegu publikoa handitzea
• Zergak jaistea
• Diru-laguntzak ematea

2. Egonkortzaile automatikoak

Automatikoki jarduten duten mekanismoak dira, ekonomia-zikloetako gorabeherak leuntzen dituztenak.

Adibideak

• Langabezia-prestazioak
• Errentaren gaineko zergak
• Gizarte-kotizazioak

Zerga-politika motak

Zerga-politika hedatzailea

Ekonomia suspertzeko erabiltzen da.

Ezaugarriak

• Gastu publikoa ↑
• Zergak ↓
• Kontsumoa ↑
• Ekoizpena ↑
• Enplegua ↑

Ondorioa: Ekonomia hazten da, baina inflazioa sor dezake.

Zerga-politika murriztatzailea

Inflazioa kontrolatzeko erabiltzen da.

Ezaugarriak

• Gastu publikoa ↓
• Zergak ↑
• Kontsumoa ↓
• Ekoizpena ↓

Ondorioa: Prezioen igoera moteltzen da, baina ekonomia hoztu egiten da.

Estatuko Aurrekontu Orokorrak

Estatuaren urteko diru-sarrerak eta gastuak dira, lege baten bidez onartuak.

Diru-sarrera publikoak

• Gizarte-kotizazioak: Langileek eta enpresek Gizarte Segurantzan ordaintzen dutena.
• Tributuak: Tasak (zerbitzu baten truke, adib. NAN), zergak (PFEZ, BEZa) eta kontribuzio bereziak.
• Beste batzuk: Isunak eta estatuko enpresen irabaziak.

Gastu publikoak

• Gastu arruntak: Eguneroko zerbitzuak (osasungintza, hezkuntza).
• Inbertsio-gastuak: Azpiegiturak (errepideak, ospitaleak).
• Transferentziak: Pentsioak, bekak eta langabezia-prestazioak.

Aurrekontuaren saldoa

• Orekatua: Diru-sarrerak = Gastuak
• Superabita: Diru-sarrerak > Gastuak
• Defizita: Diru-sarrerak < Gastuak

Dirua eta Moneta-politika

Diruaren funtzioak

1. Truke-bitartekoa
2. Balio-neurria
3. Balio-biltegia

Inflazioa eta Deflazioa

Inflazioa prezioen igoera orokorra da; deflazioa, aldiz, prezioen jaitsiera orokorra.

Moneta-politika

Banku zentralak (EBZk, eurogunean) ekonomian diruaren gainean egiten dituen neurriak dira. Helburu nagusia prezioen egonkortasuna mantentzea da (%2ko inflazioa).

Moneta-politika motak

• Hedatzailea: Diru-kantitatea ↑, interes-tasa ↓.
• Murriztatzailea: Diru-kantitatea ↓, interes-tasa ↑.