Zimna wojna i dekolonizacja: najważniejsze konflikty XX wieku – Niemcy, Węgry, Chiny, Korea, Wietnam, Bliski Wschód

Niemcy po wojnie

Niemcy po wojnie: demilitaryzacja, denazyfikacja, demokratyzacja, dekartelizacja.

Sojusznicza Rada Kontroli

Kontrolę nad Niemcami sprawowały: ZSRR, Francja, Wielka Brytania i USA.

Kryzys berliński (1947 r.)

• Plan Marshalla – plan odbudowy Niemiec, odrzucony przez Sowietów.
• Blokada Berlina przez Sowietów, zakończona w 1949 r.
• Powstanie dwóch państw niemieckich: NRD (strefa sowiecka) oraz RFN (strefy francuska, amerykańska i brytyjska).

Budowa muru berlińskiego (1961 r.)

Druga faza kryzysu berlińskiego wiązała się z budową muru.

Węgry

Przyczyny powstania

Imre Nagy wprowadził reformy demokratyczne, został jednak usunięty, a reformy cofnięto. W 1956 r. doszło do manifestacji pod pomnikiem Józefa Bema.

Przebieg powstania

Wybuchło powstanie, powołano Imre Nagy'ego i utworzono nowy rząd. Podjęto próby wystąpienia z Układu Warszawskiego, po czym Nagy został aresztowany przez Chruszczowa.

Skutki

• Powołanie komunistycznego rządu.
• Krwawe stłumienie powstania.
• Imre Nagy ukrył się w ambasadzie Jugosławii, został jednak zabity.

Praska wiosna (1968 r.)

Próba demokratyzacji Czechosłowacji przeprowadzona przez Alexandra Dubčeka pod hasłem "socjalizmu z ludzką twarzą". Odsunięto stalinistów od władzy, jednak interwencja Układu Warszawskiego w obronie socjalizmu zakończyła reformy. Przywódcy Praskiej Wiosny zostali wywiezieni, a rząd wycofał się z przemian.

Skutki

• Śmierć wielu ludzi.
• Cofnięcie reform i wprowadzenie cenzury.
• Doktryna Breżniewa.

Wojna domowa w Chinach

Strony konfliktu

• Nacjonalistyczna Partia Narodowa Kuomintang (Czang Kaj-szek)
• Komunistyczna Partia Chin (Mao Zedong)

Przebieg

Proklamowano Chińską Republikę Ludową, zajęto Tybet, a Czang Kaj-szek został zepchnięty na Tajwan.

Rządy Mao

• Wielki skok – szybka przemiana rolnictwa w przemysł (piece hutnicze), kampania Trzech Czerwonych Sztandarów, wielki głód.
• Rewolucja Kulturalna (1966–1968) – ruch mający pozbyć się przeciwników Mao; jego myśli uznawano za święte. Działała Czerwona Gwardia, a symbolem stała się Czerwona Książeczka.
• Po śmierci Mao (1976) zlikwidowano kołchozy; władzę przejęli Hua Guofeng i Deng Xiaoping.

Japonia po wojnie

Japonia znalazła się pod okupacją wojsk amerykańskich. Kraj był zrujnowany, dotknięty inflacją i głodem, a także utracił tereny zajęte w czasie wojny. Cesarstwo przekształcono w państwo liberalne, uchwalono nową konstytucję, a cesarz pełnił rolę reprezentacyjną.

Traktat pokojowy (1951/1952, San Francisco)

• Zakończenie stanu wojny między Japonią a Aliantami.
• Przywrócenie suwerenności Japonii.
• Traktat o bezpieczeństwie z USA.
• Uregulowanie kwestii reparacji oraz zrzeczenie się terytoriów.

Wojna koreańska

Przyczyny

Zimna wojna rozszerzyła się poza Europę. Granica przebiegała wzdłuż 38. równoleżnika, a Armia Czerwona przebywała w Korei (1950–1953).

Podział Korei

• Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (północ, wsparcie ZSRR)
• Republika Korei (południe, wsparcie ONZ i USA)

Działania wojenne

W 1950 r. KRLD zaatakowała Republikę Koreańską, której armia była słaba. Odpowiedziały USA, zwołano ONZ. W 1953 r. zawarto rozejm w Panmundżom.

Skutki

• Trwały podział Korei.
• Ogromne straty w ludziach.
• Wzrost roli USA w Azji i wzmocnienie Chin.
• Izolacja Korei Północnej.

Indochiny

Na terenie Indochin istniały: Brytyjska Wspólnota Narodów (Wielka Brytania), Unia Francuska (Francja), Wietnam, Laos i Kambodża. Narastały ruchy niepodległościowe przeciwko Francuzom.

Powstanie przeciwko Japończykom (sierpień 1945 r.)

Po japońskim zamachu stanu w Indochinach powstały marionetkowe rządy sprzymierzone z Japonią.

I wojna indochińska (1946–1954)

Wietnam dążył do niepodległości, a Francja chciała utrzymać kolonie. Walczyły ze sobą Viet Minh (wspierany przez ZSRR) i Francja (wspierana przez USA). Klęska Francji pod Dien Bien Phu przesądziła o jej odejściu.

Konferencja w Genewie

Wietnam został podzielony, a Laos i Kambodża uzyskały niepodległość.

Konflikt indyjsko-pakistański

Indyjski Kongres Narodowy prowadził walkę o niepodległość pod kierownictwem Mahatmy Gandhiego, stosując pokojowe protesty, bierny opór i bojkot towarów brytyjskich.

Proklamacja niepodległości (1947 r.)

• Indie – hinduizm
• Pakistan – islam

Konflikty zbrojne

• Spór o Kaszmir (1947–1949), I wojna o Kaszmir.
• II wojna indyjsko-pakistańska (1965).
• Wojna o Pakistan Wschodni (1971).

Dekolonizacja

• Wojna w Algierii (1954–1962) – Francja kontra Algierski Front Wyzwolenia Narodowego, dążący do niepodległości.
• Rok Afryki (1960) – kulminacja niepodległości 17 państw (w sumie było ich 27).
• OJA – Organizacja Jedności Afrykańskiej.
• Konferencja w Bandungu (1955) – spotkanie przedstawicieli Azji i Afryki, które zapoczątkowało Ruch Państw Niezaangażowanych. Państwa postkolonialne szukały wsparcia, ale nie u USA ani ZSRR.

Wojny na Bliskim Wschodzie

• Powstanie Izraela (1948) oraz wojna o niepodległość (1948–1949).
• Kryzys sueski (1956) – upaństwowienie Kanału Sueskiego, atak Francji, Izraela i Wielkiej Brytanii na Egipt. Wzrosło znaczenie Egiptu, a wpływy kolonialne Wielkiej Brytanii i Francji spadły.
• Wojna sześciodniowa (1967) – napięcia między Izraelem a Arabami; w sześć dni Izrael pokonał przeciwników, zdobywając nowe tereny, co wiązało się z utratą ziemi przez Palestyńczyków.
• Wojna Jom Kippur (1973) – atak Syrii i Egiptu w dzień święta; początkowe sukcesy Arabów, kontratak Izraela, rozejm dzięki USA i ZSRR.
• Intifada (1987–1993) – palestyńskie powstanie: strajki, protesty, zamieszki i bojkot.
• Porozumienie w Oslo (1993) – Izrael i OWP uznały się wzajemnie; Palestyńczycy uzyskali autonomię, pojawiła się nadzieja na pokój.
• Iran – w 1979 r. obalono szacha, popieranego przez USA. Przywódca religijny Ajatollah Chomeini ustanowił republikę islamską, zerwano kontakty z USA, wprowadzono prawo szariatu, a Iran stał się przeciwnikiem Zachodu.

Gwiezdne wojny – wyścig kosmiczny

• Sputnik (1957) – pierwszy sztuczny satelita (ZSRR).
• Łajka (1957) – pierwsze zwierzę w kosmosie (ZSRR).
• Jurij Gagarin (1961) – pierwszy człowiek w kosmosie.
• Apollo 11 (1969) – lądowanie człowieka na Księżycu; Neil Armstrong jako pierwszy stanął na jego powierzchni.

Kryzys kubański

Sytuacja na Kubie

W drugiej połowie lat 50. na Kubie rządził Fidel Castro, który zbliżył się do ZSRR. USA próbowały obalić Castro.

Zatoka Świń (1961)

Nieudana inwazja USA na Kubę, która wzmocniła pozycję Castro.

Blokada morska (1962)

Odkrycie na Kubie radzieckich rakiet nuklearnych. Prezydent Kennedy ogłosił blokadę morską. ZSRR wycofał rakiety, a USA nie zaatakowały Kuby, co pozwoliło uniknąć wojny nuklearnej.

Wojna wietnamska

Po 1954 r. Wietnam został podzielony na północ (komunistyczną, Ho Chi Minh) oraz południe (proamerykańskie). USA, dążąc do zatrzymania rozprzestrzeniania się komunizmu, wysłały doradców i wojska.

Przebieg

• Wojna partyzancka, Vietcong.
• Bombardowania przez USA.
• Protesty społeczne na świecie.
• Ofensywa Tet (1968) pokazała, że wojny nie da się wygrać.

Zakończenie

W 1973 r. podpisano porozumienia paryskie: USA wycofały wojska, a walki trwały dalej bez udziału Amerykanów.

Kambodża

Rządy Czerwonych Khmerów pod wodzą Pol Pota miały stworzyć idealne państwo chłopskie. W latach 1975–1979 doszło do ludobójstwa, w którym zginęło około 2 milionów ludzi. Zlikwidowano miasta, szkoły i religię oraz zakazano kultury. Reżim upadł po interwencji Wietnamu.

Rozszerzanie wpływów ZSRR na świecie

ZSRR wspierał komunistyczne rewolucje i partie w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej. Udzielał pomocy wojskowej i gospodarczej, tworzył bloki polityczne zależne od Moskwy oraz rozszerzał swoją ideologię.