Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich: definicja, historia i cele

Zrównoważony rozwój to taki rozwój społeczno-gospodarczy, który zaspokaja potrzeby obecnych pokoleń, nie ograniczając możliwości zaspokajania potrzeb przyszłych pokoleń. Definicja pochodzi z raportu „Nasza wspólna przyszłość” (Raport Brundtland, 1987). Koncepcja opiera się na sprawiedliwości międzypokoleniowej. W praktyce oznacza równoległy rozwój trzech filarów:

• środowiskowego,
• społecznego,
• gospodarczego.

Definicja obszarów wiejskich

GUS (kryterium administracyjne) – obszary wiejskie to tereny poza granicami administracyjnymi miast, obejmujące gminy wiejskie oraz wiejskie części gmin miejsko-wiejskich.

OECD (kryterium demograficzne i funkcjonalne) – regiony wiejskie to obszary, na których ponad 50% ludności mieszka na terenach o gęstości zaludnienia poniżej 150 osób/km², często z uwzględnieniem dostępności do miast.

UE / Eurostat – definiuje obszary wiejskie na podstawie stopnia urbanizacji i rozmieszczenia ludności, wyróżniając regiony: wiejskie, pośrednie i miejskie.

Historia koncepcji zrównoważonego rozwoju

1. Lata 70. XX w.

• wzrost świadomości ekologicznej,
• raport Klubu Rzymskiego „Granice wzrostu”,
• Konferencja ONZ w Sztokholmie (1972),
• pojawienie się konfliktu: wzrost gospodarczy vs. ograniczone zasoby.

2. 1987 – Raport Brundtland

• pierwsza powszechnie uznana definicja zrównoważonego rozwoju,
• połączenie rozwoju z odpowiedzialnością za przyszłe pokolenia.

3. 1992 – Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro

• przyjęcie Agendy 21,
• włączenie idei zrównoważonego rozwoju do polityk publicznych,
• rozwój prawa i instytucji środowiskowych.

4. 2015 – Agenda 2030

• przyjęcie 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs),
• obecnie najważniejszy globalny dokument rozwojowy.

Znaczenie zrównoważonego rozwoju na wsi

Silna zależność od zasobów przyrodniczych

• rolnictwo, leśnictwo i turystyka bazują na glebie, wodzie i krajobrazie,
• degradacja środowiska bezpośrednio uderza w podstawy bytu wsi.

Funkcje środowiskowe obszarów wiejskich

• ochrona bioróżnorodności,
• retencja wody,
• magazynowanie węgla,
• kształtowanie krajobrazu.

Specyficzna struktura społeczna

• silne więzi lokalne,
• tradycje kulturowe,
• ryzyko depopulacji i starzenia się ludności.

Wielofunkcyjność wsi

• wieś to nie tylko produkcja żywności,
• pełni funkcje: środowiskowe, osadnicze, rekreacyjne i kulturowe.

Kluczowi autorzy i dokumenty

Autorzy:

• Gro Harlem Brundtland – upowszechniła definicję rozwoju zrównoważonego i ideę sprawiedliwości międzypokoleniowej.
• Herman Daly – przedstawiciel ekonomii ekologicznej, twórca koncepcji granic wzrostu i trwałości zasobów.
• Jeffrey Sachs – promotor Celów Zrównoważonego Rozwoju i wdrażania Agendy 2030.

Dokumenty:

• Raport „Nasza wspólna przyszłość” (1987) – fundament koncepcji.
• Agenda 21 (1992) – program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.
• Agenda 2030 (2015) – 17 globalnych celów rozwojowych (SDGs).