Cantigas de Santa María: transmisión, datación e autoría dos códices do s. XIII

Cantigas de Santa María: transmisión, datación e autoría

Na actualidade, as Cantigas de Santa María son coñecidas a través de catro códices, procedentes da propia corte de Afonso X, cuxa datación debemos situar ao longo do s. XIII:

Códices e transmisión

• Códice de Toledo (To): gardado na Biblioteca Nacional de España (Madrid). Contén 128 cantigas con notación musical.
• Códice do Escorial (T): contén 193 composicións con notación musical e un conxunto de 1.264 miniaturas que lle dan á obra un extraordinario valor iconográfico.
• Códice do Escorial (E) — denominado "Códice dos músicos": contén 417 cantigas ilustradas.
• Códice da Biblioteca Nacional de Florencia (F): contén 104 cantigas. A obra está incompleta.

Fontes

As Cantigas de Santa María incorporan un amplo conxunto de lendas e tradicións entre as que podemos sinalar:

• Textos marianos latinos medievais.
• Coleccións marianas en linguas romances.
• Cultos e crónicas de santuarios peninsulares.
• Cultos locais estranxeiros.
• Tradicións orais.

Clasificación e distribución temática

As Cantigas de Santa María poden dividirse en dous grandes grupos: cantigas narrativas e cantigas líricas.

Cantigas narrativas

Composicións nas cales o protagonista aparece en debate co pecado ou diante dun perigo inminente. Só a intervención marabillosa da Virxe logra resolver a conxuntura, polo que a cantiga remata sempre con agradecementos á Virxe. Estes textos organízanse así:

1. Introdución acerca do milagre que vai ser relatado.
2. Relato do milagre.
3. Conclusión moral.

Cantigas líricas

Composicións que discorren por dúas vías esenciais:

1. Un primeiro conxunto, formado polas cantigas de loor, segue o modelo da cantiga de amor trobadoresca. Estas composicións aparecen intercaladas cada nove cantigas. Afonso X reitera nelas a súa decisión de converterse en trobador da Virxe.
2. Un segundo conxunto provén dunha inspiración litúrxica.

Temática

As Cantigas de Santa María amosan unha ampla variedade temática:

• Milagres que exaltan a figura de María como auxiliadora dos seus devotos e sanadora dos doentes.
• Milagres que critican pecados e costumes deshonestos.
• Milagres a prol de santuarios marianos.
• Cantigas que fan mención ás festas dedicadas a María.