Fenómenos vocálicos orales en galego: metafonía, harmonización, labialización y outros procesos

♫Algúns fenómenos orais que afectan ao vocalismo

•No vocalismo tónico é característica a metafonía, que consiste no pechamento ou abertura das vogais medias tónicas por influencia dun fonema /o/ ou /a/ ao final da palabra.

•No vocalismo átono son comúns algúns fenómenos de vacilación vocálica:

→ Harmonización vocálica

As vogais tónicas /ú/ e /í/ e mais o ditongo /éi/ tenden a pechar as vogais átonas de abertura media da sílaba precedente (fuciño, anduríña, pidir, rigueiro, cireixa, piquiniña por fociño, andoriña, pedir, regueiro, cereixa, pequeniño).

→ Labialización

Altérase en /o/ unha vogal cando vai en contacto con consoante labial ou labiodental: lovar, somana, formento (por levar, semana, fermento).

Outros fenómenos vocálicos comúns na lingua oral son os seguintes:

• •Aférese, ou perda dunha vogal ao principio da palabra: inda, topar (por ainda e atopar).

• •Síncope, ou perda da vogal no medio da palabra: espranza, vran, pra (por esperanza, veran, para).

• •Apócope, ou perda dunha vogal ao final da palabra: quer (por quere).

• •Prótese, que consiste en engadir unha vogal ao principio da palabra: abídueiro, arradio, arremedar (por bidueiro, radio, remedar).

• •Epéntese, ou intercalación dun iode entre dúas vogais que forman hiato: a iauga, a ialma, comeraio (por a auga, a alma, comerao).

• •Paragoxe, ou aparición dunha vogal ao final da palabra: mullere, nose, fácile, corazonhe (por muller, nós, fácil, corazón).

Inventario fonético

Vogais

• /i/ → pechada palatal.

• /u/ → pechada velar.

• /e/ → semipechada palatal.

• /ε/ → semiaberta palatal.

• /o/ → semipechada velar.

• /Θ/ → semiaberta velar.

• /a/ → aberta central.

Consoantes

• /b/ → bilabial sonora oclusiva.

• /p/ → bilabial xorda oclusiva.

• /m/ → bilabial sonora nasal.

• /f/ → labiodental xorda fricativa.

• /θ/ → (CinZa) interdental xorda fricativa.

• /d/ → dental sonora oclusiva.

• /t/ → dental xorda oclusiva.

• /n/ → alveolar sonora nasal.

• /l/ → alveolar sonora líquida lateral.

• /Γ/ → (ouro) alveolar sonora líquida vibrante simple.

• /r/ → (raio, carro) alveolar sonora líquida vibrante múltiple.

• /s/ → alveolar xorda fricativa.

• /μ/ → (leña) palatal sonora nasal.

• /λ/ → (ollo) palatal sonora líquida lateral.

• /∫/ → (xeo) palatal xorda fricativa.

• /t∫/ → (rocha) palatal xorda africada.

• /g/ → velar sonora oclusiva.

• /η/ → (unha) velar sonora nasal.

• /k/ → (casa, quen) velar xorda oclusiva.