Fundamentos del Desarrollo Cognitivo y Aprendizaje Social

Aprendizaxe e desenvolvemento cognitivo: A perspectiva de Piaget

Piaget e os seus colaboradores estudan a aprendizaxe en íntima conexión co desenvolvemento cognitivo. O nivel de competencia intelectual depende da natureza dos seus esquemas, do número dos mesmos e da maneira en que se combinan e coordinan.

Piaget concibe o desenvolvemento cognitivo como unha sucesión de estadios e subestadios caracterizados pola forma especial na que os esquemas –de acción ou conceptuais– se organizan e se combinan entre si formando estruturas. A adquisición de coñecementos concíbese como un proceso no que, mediante a asimilación, incorpórase unha experiencia nova ós esquemas que xa ten o suxeito (coñecementos previos).

Mecanismos de construción do coñecemento

• Asimilación: Permite recoñecer e identificar obxectos e sucesos novos aplicándolles os esquemas preexistentes, establecendo unha relación dinámica entre o suxeito e o obxecto.
• Acomodación: Consiste en modificar os esquemas anteriores para resolver problemas que xorden de novas experiencias dentro do ambiente.
• Equilibración: Interpretada como a tendencia de todo comportamento a manter un equilibrio e unha autorregulación de intercambios entre o suxeito e o medio ambiente.

Para construír coñecementos non basta con establecer unha relación activa co entorno; é un proceso de reestruturación e reconstrución constante. A teoría de Piaget interésase principalmente no proceso de construción de estruturas mentais, considerando que o desenvolvemento é un proceso interno e individual.

Teoría sociocultural de Vygotsky

O desenvolvemento cognitivo é produto da interacción entre dous procesos: a maduración (que prepara e posibilita a aprendizaxe) e a aprendizaxe (que estimula e fai avanzar a maduración).

Conceptos básicos

• Nivel de desenvolvemento efectivo (NDE): Capacidade de realizar unha actividade de forma autónoma.
• Nivel de desenvolvemento potencial (NDP): Capacidade de realizar unha tarefa co apoio e axuda dos demais.
• Zona de Desenvolvemento Próximo (ZDP): A distancia que media entre o nivel de desenvolvemento efectivo e o nivel de desenvolvemento potencial.

A lei de dobre formación

Vygotsky sinala que toda función no desenvolvemento do neno aparece dúas veces:

• Función interpsicolóxica: A nivel social, en actividades colectivas que implican o emprego de signos e símbolos.
• Función intrapsicolóxica: A nivel individual, en actividades internas do individuo.

Desta forma, un proceso interpersoal transfórmase noutro intrapersoal mediante a internalización. Mediante a instrución guiada, o proceso de internalización permite que as funcións interpsicolóxicas (exorregulación) se transformen en funcións intrapsicolóxicas (autorregulación ou autocontrol).

Natureza da interacción na aprendizaxe

A interacción entre os alumnos xoga un papel de primeira orde na consecución de metas educativas, incidindo no proceso de socialización, a adquisición de competencias, o control de impulsos e a superación do egocentrismo. Podemos distinguir tres formas básicas de organización social:

• Organización cooperativa: Os obxectivos están vinculados e a recompensa é proporcional aos resultados do grupo. É superior en rendemento e produtividade.
• Organización competitiva: Relación excluínte; un participante acada a meta só se os outros non a acadan.
• Organización individualista: Non existe relación entre os obxectivos dos participantes; a recompensa baséase no traballo persoal.