Gramática vasca: oraciones subordinadas, conjunciones y tipos de verbos

Latín7,73 KB

Gramática vasca: resumen de categorías y oraciones

Determinantes

1. Determinantes: hau, hori, -a, -ak, bat.

2. Predeterminantes: zenbait, bi, hiru.

3. Determinante + determinante: guztiak.

Adverbios y locuciones

Adverbios de lugar y tiempo: edonon, edonoiz, edonola, inoiz, inola, inon, nonbait, nolabait, nolanahi, herenegun, berehala, etzidamu, hurbil, gaur, bihar.

Aditzondoa (nor, nori, nork, noren, nongo): ederki, poliki, saltoka, presaka, astiro, berriro, ederto, poliki, isilik, alferrik, honela, hala.

Erlazio atzizkiak

-N, -RA, -RANTZ, -RAINO, -TIK, -EKIN, -Z, -(e)N GATIK, -ENTZAT, -RAKO, -TZAT, -RIK, -K, -I, -EN, -KO.

Perpaus elkartuak

Juntadurazkoak (koordinatuak)

  • Emendiozkoa: ETA
  • Hautakariak: EDO, EDOTA, ALA, NAHIZ, ZEIN
  • Aurkariak: BAINA, BAIZIK, BAINO, EZPADA
  • Alborakuntza: NOLA..HALA / NAHIZ..NAHIZ

Menderakuntzazkoak (txertatuak)

  • Konpletiboak: -(e)LA, -(e)NIK zer, -(e)NA, -(e)LAKO, -(e)N + izena, -(e)LAKOAN, -(e)LA subjuntiboa (gogoa, nahia, desioa, erregua, eskaria...), -T(z)EKO, -T(z)EA.
  • Zehar-galderak: -(e)N, -ea..(e)N, -(e)N ALA EZ, -(e)NETZ, aditz partizipioa (nora JOAN oporretan, zer JAN zer ESAN baino, zer esanik, zertan korrika ibilirik).
  • Erlatiboak: con aditz jokatuak (-(e)N, -(e)NEKO, ZEIN (non)...BAIT, ZEINA...-(e)N / BAIT-). Con aditz jokatugabeak: -TAKO, -DAKO, -(r)IKO.
  • Moduzkoak: -(e)N BEZALA, -(e)N BEZALAKOA, -(e)N LEGEZ, -(e)N MODUAN, -(e)N MODUKO(a), -T(z)EKO MODUAN, MODUKO, -(e)NEZ, -(e)N ERAN, -(e)N GISAN, -(e)N ANTZERA, -(e)N NEURRIAN, -(e)N HEINEAN, AHALA, BA-...BEZALA, -TA (ikusiTA), -DA (egonDA), -(r)IK (lotsatuRIK), -(e)LA (zekarrELA), -(e)LARIK (zituELARIK), -(e)Z (garbituZ, entzunEZ, ibiliZ).
  • Kontsekutiboak: -HONEN, HORREN, HAIN, -Hain...bait-, -Hain...-(e)LA, -HAINBESTE, HONENBESTE, HORRENBESTE, -HALAKO MOLDEZ, GISAZ.
  • Denborazkoak: -ENERAKO, -ETA BEHINGOAN, -LARIK, -LA, -DENEZ GEROZTIK, begiraTZERAKOAN, AINTZINEAN, ETA GERO, etorTZEAN, esan ORDUKO.
  • Baldintzazkoak: BA-, BALDIN BA-..., (BEHIN)...-(e)Z GERO (ahal izanEZ GERO, BEHIN ekarri EZKETINO, egongela pintatuZ GERO), -T(z)EKOTAN, EZIN, EZEAN (neuk ikusi ezik, nahi izan EZIK).
  • Konparaziozkoak: nolakotasuna (hau zuk uste duzuN BAINO zaiAGOA da, guk espero genuEN BAINO HOBETO atera da, zu ni BAINO zaharrAGOA zara, uste baino ASKOZ(ERE) errazagoa da); zenbatasuna (-(e)n baino...gutxiago/gehiago..., -(e)n bezain..., ADINA, BEZAINBAT, BESTEADINAKO, BESTEKO, -(e)N ADINAKO...).
  • Helburuzkoak: -T(z)ERA, -T(z)EKO, -T(z)EKOTAN, -T(z)EKO ASMOTAN, -T(z)EARREN, -T(z)EAGATIK, (DIEZADAZUN, DITZAN...).
  • Kausazkoak (zergaitia): -(e)LAKO, -(e)LAKOZ, -(e)LAKOTZ, gezurra esateAGATIK, gezurra esateARREN, lan asko nuen ETA, BAITA, BAIKARA, BAITZEN, BAINAIZ.
  • Kontzesiboak: ARREN, NAHIZ(eta), -AGATIK(ERE), ez nekien zer esan, BAINA; entzun GABE ERE, badakit nor den; esan BARIK ERE egingo dut; esaten duENA esaten duELA.

Erlatibozkoak (izenlaguna)

Tipos de verbos

Aditz motak:

  • Jokatugabeak (sobre todo en oraciones subordinadas; terminaciones: -n, -i, -tu (-du), -ki (-gi), y -ezebe): eman, ibili, kontatu, zapaldu, jarraiki, jalgi, erre. Ejemplos: SAR barrura, nola KANTA hori?, BEHA lehenik, MINTZA azkenik, zer GERTA ere; zuk gerezia JATEA nahi nuen, hara JOATEAK kalte egin zion, garaiz ETORTZEKO esan zion.
  • Jokatuak: trinkoa (dator, dario, dakusagu, neraman, nengoen, dakart, doakizu...); perifrastikoa (lortu dizuegu, esan zenidan, erregutu nion, joan, ekar, esan, pasa, ikus).

Aspektua:

  • Burutua (-i, -n, -ezebe): etorri naiz, ibili zara, ikusi dut, etorri nintzen.
  • Burutugabea (-bur): etortzen naiz, ibiltzen zara, joango zarete, ikusiko dugu.
  • Gertakizunezkoa (+gert; -ko, -go, -(r)en): egongo gara, jakingo duzue.
  • Puntukaria (+punt.): gatoz, noa, nator, egiten ari naiz.
  • Ezebez (0): bil dezakezue, erantzun ezan, etor daiteke, ikus dezan.

Descargar

PDF Word HTML