A Ilustración e a Revolución Francesa: Principios, Etapas e Consecuencias Históricas

A Ilustración

O pensamento da Ilustración descansaba nunha serie de principios xerais compartidos pola maioría dos intelectuais europeos:

• Uso da razón: Había que explicar o mundo de xeito racional e denunciar o escurantismo, a superstición e a tradición.
• Defensa das ciencias experimentais.
• Fe no progreso humano: A evolución e o avance do coñecemento permitían acadar o benestar material e a felicidade colectiva.
• Aposta pola tolerancia relixiosa: Os ilustrados adoitaban ser crentes, mais a súa confesión relixiosa non impedía a crítica ao teocentrismo. O centro da vida tiña que ser o ser humano, denunciando publicamente o excesivo peso da Igrexa no Estado.
• Liberdade económica: Propoñían eliminar as trabas que obstaculizaban o libre mercado e liberar a propiedade da terra.

Principais personaxes da Ilustración

• John Locke (1632-1704): Un dos grandes precursores do pensamento político liberal.
• Voltaire (1694-1778): Partidario da liberdade política defendida polos ilustrados ingleses; criticou con dureza a sociedade do seu tempo e defendeu con firmeza a liberdade de conciencia e a tolerancia relixiosa fronte á ignorancia.
• Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): Defendeu a liberdade e a igualdade como compoñentes inseparables da sociedade.

A Revolución Francesa

A Revolución Francesa foi un proceso de cambio radical que convulsionou o continente europeo durante máis dunha década. Trátase do episodio histórico máis transcendental para comprender a evolución do mundo contemporáneo: inaugurou o vocabulario político moderno, puxo en marcha os sistemas legais vixentes na actualidade, transformou as relacións sociais e demostrou que a xente común podía cambiar o curso da historia.

Causas da Revolución Francesa

O Estado francés atravesaba unha profunda crise financeira. Aos cuantiosos gastos da corte sumábanse as débedas acumuladas por mor de continuas guerras. Para abordar esta situación crítica, algúns ministros de Facenda da monarquía propuxeron reformas fiscais que obrigaban aos estamentos privilexiados a pagar impostos. Porén, ministros como Turgot e Necker fracasaron nese intento, dado que nin a nobreza nin a Igrexa estaban dispostas a contribuír ás arcas do Estado.

Etapas principais

A Convención (1792-1795)

En setembro de 1792, tras a celebración de eleccións por sufraxio universal masculino, constituíuse a Convención Nacional, a cal aboliu a monarquía e proclamou a República. Nese período tivo lugar a decisiva batalla de Valmy, na cal Francia freou e expulsou o exército de Prusia.

Posteriormente, os acesos debates enfrontaron aos xirondinos cos xacobinos, estes últimos liderados por figuras como Marat, Danton e Robespierre. A presión xacobina conseguiu que o monarca fose xulgado e condenado á morte por traizón e colaboración co inimigo estranxeiro. En xaneiro de 1793, Luís XVI foi executado na guillotina, o que provocou a formación dunha gran coalición internacional contra Francia. Ese mesmo ano de 1793, Robespierre asumiu o poder e proclamouse unha nova constitución democrática e social.

O Directorio (1795-1799)

O 27 de xullo de 1794 (9 de termidor do ano II) produciuse a chamada reacción termidoriana. A burguesía moderada, co respaldo do exército, puxo fin á experiencia da república igualitaria xacobina e instaurou o Directorio.

Consecuencias e declive militar francés

Dúas frontes militares provocaron un desgaste decisivo para as forzas napoleónicas:

• A Península Ibérica: As tropas imperiais sufriron unha temperá derrota en Bailén e unha constante erosión debido á resistencia popular en forma de guerrillas. En 1812, os triunfos do exército aliado comandado por Wellington forzaron a retirada dos franceses.
• Fronte continental: Un ano máis tarde, a coalición internacional dirixida polo Reino Unido derrotou definitivamente ao exército francés na batalla de Leipzig (1813).

A Restauración e o Congreso de Viena

Trala derrota de Napoleón, os representantes de Austria, Rusia, Prusia e Gran Bretaña reuníronse cos diplomáticos enviados por Francia, onde se restaurara a dinastía dos Borbóns co rei Luís XVIII no trono. Este sistema político tiña como obxectivo restablecer o equilibrio de poder europeo para evitar novos conflitos bélicos a gran escala e frear a expansión dos movementos revolucionarios.