Literatura Galega do Século XX: Otero Pedrayo, Castelao e as Vangardas

Ramón Otero Pedrayo

Biografía e traxectoria

Procedente da fidalguía galega, realizou estudos de Historia, Xeografía e Dereito. Destacou pola súa participación nas Irmandades da Fala, o Grupo Nós e o Partido Galeguista, chegando a ser elixido deputado. Profesionalmente, exerceu como catedrático de Xeografía e Historia e participou activamente na fundación e labor da Editorial Galaxia.

Narrativa

A súa narrativa céntrase principalmente en aspectos da historia de Galicia, agás a obra Fra Vernero, cuxo tema xira arredor da conversión ao cristianismo dun luterano alemán chamado Zacarías Verne.

• Novelas ambientadas na Idade Media: destaca A romaría de Xelmírez, na que o protagonista (o arcebispo Xelmírez) realiza unha viaxe a Roma co obxectivo de que o Papa lle outorgase concesións á cidade de Santiago de Compostela.
• Novelas ambientadas no século XIX (a decadencia dos fidalgos): inclúen O mesón dos ermos, Pantelas, home libre e a triloxía Os camiños da vida, conformada por: Os señores da terra, A maorazga (ou A Ramona) e O estudante.
• Novelas do século XX: sobresae Arredor de si, unha peza culturalista e autobiográfica que afonda no aspecto psicolóxico dos personaxes; o seu protagonista é Adrián Solovio (alter ego do autor) e inclúe constantes referencias á cultura universal e ao galeguismo. Outras creacións son Devalar e Escrito na néboa, de carácter histórico e filosófico.

Teatro

Cultivou un teatro con elementos humorísticos e debedor do simbolismo (paralelo ao estilo teatral de Castelao):

• A lagarada.
• O desengano do prioiro: obra na cal o personaxe do prior resucita logo de corenta anos e enfróntase aos cambios acontecidos na súa contorna.

Ensaio

Centrado fundamentalmente nos eidos da xeografía e da historia, salientan obras como Guía de Galicia, Pelerinaxes e o Ensaio histórico sobre a cultura galega.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

Biografía e traxectoria

Estudou a carreira de Medicina, aínda que orientou a súa traxectoria profesional como debuxante e profesor. Formou parte activa das Irmandades da Fala, da directiva da Revista Nós e do Partido Galeguista, sendo tamén elixido deputado por Pontevedra.

Características da súa obra

• Humanismo e profundo galeguismo.
• Emprego constante do humorismo.
• Visión populista da arte e da literatura.
• Crítica social directa fronte ás inxustizas do seu tempo.
• Lirismo formal mediante recursos estilísticos como paralelismos e anáforas.

Narrativa

• Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete: relato presidido polo humor macabro.
• Cousas: conxunto de relatos breves en prosa acompañados dun debuxo. Tratan temáticas como a emigración, o alcoholismo, a crítica política e a crítica ao materialismo. Os seus personaxes habituais son labregos e mariñeiros, empregando unha linguaxe popular, rica en léxico e baseada en frases breves.
• Os dous de sempre: novela protagonizada por dous tipos opostos: Pedriño, lacazán e comellón que desaproveita as oportunidades recibidas; e Rañolas, traballador e loitador perseverante que remata por se suicidar pronunciando o berro «¡Protesto!» enfrontado á sociedade materialista. Amálgama de realismo, humorismo, lirismo e populismo.
• Retrincos: compendio de cinco relatos autobiográficos divididos entre a infancia na Pampa arxentina («O segredo», «O inglés») e a etapa adulta en Galicia («Peito de Lobo», «Sabela», «O retrato»).

Teatro

Destaca a súa peza senlleira Os vellos non deben de namorarse, estruturada en tres lances que narran cadansúa historia de vellos namorados de mulleres mozas, as cales rematan traxicamente coa morte dos protagonistas baixo un ton satírico, humorístico e crítico.

Ensaio

• As cruces de pedra na Bretaña e As cruces de pedra na Galiza (estudos etnográficos e artísticos).
• Diario.
• Sempre en Galiza: compendio do ideario político de Castelao dende unha perspectiva nacionalista. Nela desenvólvese unha análise exhaustiva dos costumes, a lingua, a xeografía, a historia e o territorio con fins xustificativos de que Galicia constitúe unha nación.

As Vangardas Europeas

Principais movementos da vangarda no contexto europeo e as súas figuras máis representativas:

• Futurismo: fundado polo poeta italiano Filippo Tommaso Marinetti.
• Cubismo: no eido plástico con Pablo Picasso (As señoritas de Aviñón) e nas letras con Guillaume Apollinaire.
• Dadaísmo: impulsado por Tristan Tzara.
• Creacionismo: creado polo poeta chileno Vicente Huidobro, quen propuxo a creación dun universo poético de seu.
• Ultraísmo: emparentado formalmente co creacionismo, desenvolvido de xeito específico no marco da poesía española; destaca a achega de Euxenio Montes.
• Surrealismo: teorizado por André Breton; tivo forte repercusión no cine e na arte a través de Luis Buñuel e Salvador Dalí.
• Expresionismo: caracterizado por unha concepción estética de espírito abertamente antiburgués.