A Orixe e Evolución da Lingua Galega: Unha Viaxe Histórica

A Formación da Lingua Galega: Unha Perspectiva Histórica

A historia da lingua galega comeza cando os colonizadores romanos trouxeron o latín ao noroeste da Península Ibérica. Os pobos que habitaban esas terras experimentaron un proceso de asimilación cultural e substitución lingüística, resultando na adopción do latín en Gallaecia. As linguas prerromanas deixaron a súa pegada sobre o idioma dos colonizadores, conformando o substrato do galego. O latín, pola súa banda, experimentou cambios fonéticos e gramaticais, sendo nos elementos léxicos onde máis facilmente atopamos a súa pegada. Este proceso de disgregación e adquisición de características diferentes produciuse nos distintos territorios. As linguas de superestrato son aquelas posteriores á romanización e anteriores á formación dos idiomas romances.

O Substrato Lingüístico do Galego

As linguas que forman o substrato son as linguas prelatinas. Distínguense dous tipos principais:

• Substrato preindoeuropeo: Inclúe palabras como barro, sapo, cama. Non posuía cultivo escrito.
• Substrato indoeuropeo: Os compoñentes preindoeuropeos localízanse na Idade de Pedra. Atopamos orixe caucásica (como o euskera), orixe euroafricana e palabras sen unha orixe determinada.

Os saefes son pobos indoeuropeos que chegaron a Galicia; entre eles, os celtas estendéronse por boa parte de Europa central e occidental. Houbo moitos debates sobre o papel celta na configuración do pobo galego. Mentres que historiadores do século XIX magnificaron a súa importancia, na actualidade cuestiónase o seu aporte étnico e cultural. Non obstante, no norte e parte occidental da Península, móstrase unha nítida pegada celta na súa toponimia e vocabulario común. Existen celtismos que chegaron a nós a través da romanización, como camiño, camisa ou cantiga. Unha importante influencia celta produciuse na evolución fonética que sufriu o latín.

A Romanización e o Estrato Latino

O latín é un idioma indoeuropeo que nace na Península Itálica. A mediados do século II a.C., Roma comeza a súa expansión imperial. Unha das claves do éxito da colonización romana baseouse no respecto ás diferenzas étnicas xa existentes. Os principais factores que contribuíron á implantación do latín foron:

• A estrutura administrativa, que comezou coa división do territorio en conventos.
• O asentamento de colonias romanas no territorio conquistado.
• O asentamento do exército no territorio, cuxa lingua era o latín.
• A construción e perfeccionamento das vías de comunicación.
• As explotacións minerais.

Os lingüistas distinguen tres etapas na introdución do latín en Gallaecia:

1. Conquista da Gallaecia: O latín estableceuse como lingua dos colonizadores, da administración e do exército.
2. A partir do século II: Comeza a substitución lingüística, converténdose o latín no idioma da promoción social.
3. Século VI: Completouse a substitución lingüística, desaparecendo as linguas prelatinas.

Aínda que o latín se implantou en Gallaecia, a lingua non foi absolutamente uniforme. O latín que chegou ao norte peninsular foi traído desde a provincia romana da Bética. O galego posúe trazos conservadores e trazos innovadores. O latín foi importado, e as influencias que exerceron sobre el as linguas de substrato, así como o feito de que a romanización se produciu de forma lenta e intensa, contribuíron á súa particular evolución.

O Superestrato Lingüístico do Galego

O fin do Imperio Romano no século V, provocado pola crise interna e as grandes invasións xermánicas, foi asentando as bases da sociedade medieval.

A principios do século V, chegan os suevos a Gallaecia, xunto con outros pobos xermánicos como os vándalos e os visigodos. As linguas destes pobos xermánicos forman parte do superestrato do galego. A influencia exercida sobre o latín é superficial, limitándose a un tipo léxico e onomástico. O vocabulario ten relación coas novidades introducidas polo pobo invasor, como a toponimia e a antroponimia.

No ano 711, os árabes entran na Península e dominan o reino visigodo, aínda que a súa presenza en Galicia foi escasa. A presenza de todos estes elementos conduciu á construcións dos diferentes romances hispánicos que deron lugar ás linguas romances actuais:

• Galego-portugués
• Asturleonés
• Castelán
• Aragonés
• Catalán

Moitos arabismos chegaron a nós a través do castelán, dada a maior e máis prolongada influencia árabe noutras rexións da Península.